Frsluflokkur: Bloggar

Ljslifandi Stundarfr

Orri Hararson sendi nlega fr sr skldsguna Stundarfr, sem gerist runum 1989-90 og greinir fr skyndikynnum Arinbjarnar og Dsu, me eim afleiingum sem s stundarfr hefur. Arinbjrn er furlaust ljskld, sem teki hefur sr ttarnafni Hvalfjr. tt ungur s, einungis tuttugu og riggja ra, m hann muna sinn ffil fegurri, v a hann tti hlfgert undrabarn egar hann gaf t sna einu ljabk, Tungli er timbra, en hefur san mestmegnis gilja fljin ellegar sopi fjrur af grttum drykk, nema hvort tveggja s. Einhver form hefur hann einnig prjnunum um a skrifa skldsgu, tt lti hafi ori r verki. S eina sem gti mgulega hami hann og tami er 18 vetra Akureyrarsnt, rds rastardttir, einatt kllu Dsa, sgutmanum orin droppt r skla, en pakkar inn Lindu-skkulai daginn og fer skverinn um helgar. Samdrttur essa pars helgarlangt eftir a draga dilk eftir sr, ar sem margt kmskt gerist, sumt grtlegt og enn anna grtbroslegt.

Skemmst er fr v a greina a saga essum br yfir msum feiknasterkum kostum, en a sama skapi nokkrum veikleikum. Sjlft sguefni er nsta ffengilegt og hversdagslegt slandi: Endalaust kennder, kvennafar og kynlf, uns r verur krgi. g ver a jta a stundum fkk g mig fullsaddan af ltlausri drykkjunni og taumlausum lausltissgunum, en v verur ekki mti mlt a hfundur virist ar mikill kunnttumaur. a sem hins vegar heldur fremur unnri frsgninni uppi er hinn frbrlega lipri stll Orra, sem er senn frjr og frumlegur. Og samt hfilega forn og fyrirsjanlegur bland, svo a ekki hlaupi hann t undan sr. Mr er kunnugt um a Stundarfr hefur veri gagnrnd fyrir fyrndan stl ea notkun gamalla ora - eins og a hafi einhverja merkingu, v a allir sem mla slensku, nota gmul or. En Stundarfr snir hfundur einmitt srlega gott vald sitt tungunni og vsar fram og til baka tungumli og bkmenntirnar. Og tnlistina. Reyndar tti mr fullmiki af v ga me tilvsanir dgurlagatexta, einkum egar fram stti. ykir mr ekki ng afskun a vsa til ess eins a hfundur s tnlistarmaur; stundum einfaldlega drekkja tnlistartilvsanir, einkum fremur skemmtilegar djassplingar, v sem annars gti veri betra n eirra. En vkjum aftur a mrgum kostum bkarinnar. Hfundur br yfir frjrri skldlegri hugsun og m hr tilgreina fein brskemmtileg dmi. Snemma bkinni kgast blekunnt skldi eftir a hafa drukki Camus-konak tman maga: "glein var slk a konaki hefi eiginlega tt a heita Sartre frekar en Camus." (20) Og rmum 20 blasum seinna er enginn vnandi eftir hsinu nema hi glejandi konak fr Camus (43). Er mr til efs a nokkurt skld hafi kinka jafn skemmtilega kolli til La Nause Sartres. Anna dmi. Lfsreyndur kvennabsi virir fyrir sr fallegar, lttklddar, dansandi stlkur iandi ks Borginni: "r hreyfu bara ekkert vi honum, svoleiis. etta var meira svona lttvgt augnayndi, eins og listhlaup skautum." (176) Og enn eitt dmi um skemmtilegan stlinn. Smi hringir og ung stlka stekkur til hendingskasti tt a honum, mestmegnis af gmlum vana: "Amma Steina hafi oft reynt a venja hana af essu agoti, en a var eins og a bija skilyrtan sveitahund um a gerast stskur gagnvart blaumfer." (167) En einstaka sinnum sktur Orri yfir marki og m varast a stllinnveri ekki beinlnis tilgerarlegur. Til dmis: " mars var ltill prins frur heiminn, me athfn kenndri vi keisara. (229)"

Helsti styrkur Stundarfrar liggur persnuskpuninni. Aalsguhetjurnar eru skrum drttum dregnar og ljslifandi, gegnum or, i og tlit. r eru mske fullungar til a virka svo lfsreyttar, srstaklega skldi, en hj honum er bara allt ennui og angst og weltschmerz. virkar Dsa lka fullreynd starfarinu, svona mia vi aldur. A ru leyti er persnuskpun eirra ltalaus. Amman Aalsteina, vnum holdum reykjandi eldhsinu, er brskemmtileg tpa og bsna fyrirferarmikil framan af sgu; g hefi vilja sj meira gert r persnuskpun hennar egar lei, en verur hn hlfgildings bakgrunnskarakter. Hinn krastinn, Agnar Mr, er ltt kynntur til sgu framan af, en egar hann kemur inn er a me trukki; frbrlega skemmtileg mannger. Hi sama m segja um kennarann, vin Arinbjarnar, og tgefanda hans, sem og minni karaktera bor vi foreldra Agnars Ms. egar heildina er liti er persnuskpunin me v betur heppnara sem g hef s bk lengi. Og hmorinn er aldrei langt undan; bkin er launfyndin fr upphafi til enda. ber einnig a nefna a tarandi, aldarfar og kringumstur eru ljslifandi dregin fram. Andrmsloft rsins 1989 birtist fyrir augum lesandans sem vri hann staddur ar; srstaklega er Akureyri ess tma eftirminnileg. S g fa hnkra ellegar tmaskekkjur ar . er einn snggur blettur sem verur a minnast . Nrri sgulokum verur kvending, ea tvist eins og fari er a kalla a slensku, sem kemur fremur flatt, bi upp lesandann og textann, v a umsnningurinn er ekki ngilega undirbyggur og fli textans vinnur gegn honum. Um er a ra nokku snjalla hugmynd, en skjta hefi urft gn betri stoum undir hana, sem og a vinna hana betur fram.

Niurstaa? essari bk verur helst lst sem ljslifandi. Frbrlega efnilegur hfundur, srstaklega ef hann leggur rkt vi stl sinn og tn.

----

P.S. Ritdmur essi var skrifaur fyrir u..b. remur mnuum. En vegna ess a Moggabloggi er ori svo ritfjandsamlegt a ekki er hgt a skeyta inn texta r algengustu ritvinnsluforritum, er bkablogg essum vettvangivarla fyrirhafnarinnar viri.


Vatnsberar og vaskakerlur Vonarlandi

g klrai nlega Vonarlandi eftir Kristnu Steinsdttur og tti hin dgilegasta lesning, tt ekki komist hn hlfkvisti vi Ljsu sama hfundar. Vonarlandi greinir fr nokkrum akomukonum Reykjavk, sem urfa a hafa sig og me erfiisvinnu bor vi votti Laugunum, kolaburi, saltfiskvaski og vatnsburi. tt hvergi s nefnt rtal bkinni, m ra af atburum a hn gerist mestmegnis runum 1871-74 t fr vsun til atbura, fr blusttarsjklingunum frnsku, sem settir voru einangrun Biskupsstofunni yfirgefnu Laugarnesi, og rtt fram yfir konungskomuna frgu.

Bkin veitir brskemmtilega og samarfulla innsn erfiisstrf kvenna eim tma, einkum vi votta Laugunum og vi vatnsbur. Annars er sgusvii um sumt ljst enda virist stlbrag a sneia hj v a nefna hlutina rttum sgulegum nfnum. annig heitir kirkja Reykjavk bara €žkirkjan€œ (ar til allt einu vi konungskomuna hn fer a heita €žDmkirkjan€œ); lknirinn heitir bara €žlknirinn€œ (og ljst hvort a er Hjaltaln ea Jnassen, sem bir strfuu Reykjavk essum rum); fgetinn er bara €žfgetinn€œ, bkinni bi strangt yfirvald og fjlreifi til vinnukvenna og vona g a ar s ekki vegi a eim smamanni rna Thorsteinsson, brur Steingrms, sem essum rum var senn bjar- og landfgeti, ef g man rtt. Sumar persnur eiga sr bersnilega raunverulegar fyrirmyndir, en eru rkilega stl- og stafrar; annig virist skoski hrossakaupmaurinn Stonehill byggur hinum raunverulega Coghill, nema hva s fyrrnefndi er hvaxinn, raubirkinn og hrokkinhrur, en Coghill var lgvaxinn og svartur brn og br.

Eitt helsta sgusvi bkarinnar er brinn ar sem konurnar ba, Litlakot, en ekki er ljst hvar Reykjavk a er, tt helst mtti gera r fyrir a vri uppi Grjtaorpi ea vestur me Hlarhsastg, ar sem um urrab er a ra. En ef Litlakot a vera svo vestarlega bnum, ykir mr heldur sennilegt a Jka beri vatn r hinu sra vatnsbli Bakarabrekkunni, egar betra vatnsbl er henni miklu nr ar sem er Prentsmijupsturinn (vi Aalstrti).

Um suma hluti tti mr mske ekki gta ngilegrar sgulegrar nkvmni. annig er nturvrur Reykjavk (sem ber gaddakylfu og hrpar tma dagsins slaginu, tt g telji a hvoru tveggja hafi veri aflagt upp r 1850), en lti sem lgreglujnar bjarins hafi ekki veri til og voru eir ornir tveir um 1870, Jn Borgfjr og Alexus. Og bgt g me a tra a landshfinginn hafi fengi vatn sitt r Bakarapstinum (sem st nokkurn veginn ar sem Nllan er Bankastrti dag), v a vatn aan tti miklu sra en vatni nean r Prentsmijupsti. Og heldur er mr hulin rgta hvernig hgt er a sigla me hrossaflutningsskipi til tlanda og frlysta sig ar uppi dekki n ess a heyrist hneggur, frs ea fns r bykkju. Svo m nefna a s knpa bjarins, sem sgupersnur skja , er Svnastan, stundum kllu Stan, en g er nsta viss um a a nafn komst ekki fyrr en eftir a Halberg vert hafi teki vi af Jrgensen ltnum eftir 1877 og einkum eftir 1880 (sbr. viminningar gsts Jsefssonar), svo a um dlitla tmaskekkju er a ra.

Ng um a. Dlti kaflaskipt er hvernig horft er karla ea konur bkinni og liggur samin ll me eim sarnefndu. Margir karlar bkinni eru illa innrtt flmenni, en sumir heldur hlutlausir, einkum ef eir eiga tilhugalfi vi einhverja kvennanna. Helst er a hinn breski Stonehill virist ghjarta, shossandi barni, en hann er sumpart ljs bakgrunnspersna og segir ftt, enda tlenskur. Konurnar mynda endanum hlf-feminska kommnu, margar brenndar af svikum karlmanna ea bara af harneskju lfsins. r sjlfar gerast brotlegar vi lg, en geta rttltt a fyrir sjlfum sr og virist lagi augum sgumanns, enda n r endanum a sna yfirvaldi. Boskapur bkarinnar, egar upp er stai, virist s a ef konur standi saman geti r sigrast llum hindrunum €“ jafnvel karlaveldinu. Sjlfar eru konurnar dregnum missterkum drttum €“ hin eftirminnilegasta er Gufinna, strvaxin, nautsterk, kvenleg, en ekki n vonbila. Annars eru a aukapersnurnar vi vatnspstinn, sem stela senunni, einkum Jn daui, sem lpast til a gera skemmtilega furulega hluti.

Niurstaa? Lsileg skldsaga, bsna g kflum, en varla strvirki.

€“---
P.S. Aeins fr titillinn fyrir brjsti mr. Hann a vsu tilvsun inn texta verksins, en € einhvern veginn s g hann sem samsuu af Vonarstrti rmanns Jakobssonar og Draumalandi Andra Sns.


Trverugur litsgjafi?

g held a nausynlegt s a gera grein fyrir bakgrunni Eriks Werlauff til a tta sig akomu hans.

Lagaprfesssorinn Erik Werlauff var stjrnarformaur Bnusbankans danska fram til hausts 2008, egar s banki var vingaur til a sameinast tveimur rum t af erfiri stu. Sjlfur hafi Werlauff komi fram opinberlega, lst v yfir a banki hans vri vel staddur og a hyggilegt vri a kaupa honum hlutabrf. v til sannindamerkis kvast hann hafa keypt hlutabrf bankanum a upph 1 milljn danskra krna.

Hi sanna var a sama tmaseldi Werlauff brf bankanum fyrir upph um 17 milljnir Dkr, sem hann slapp me fyrir horn, en hluthafarnir, sem hannhvatti til a kaupa brf bankanum, tpuu strum fjrhum.

Miki var um mli fjalla dnskum fjlmilum og birtust ar heilmiklar vangaveltur um lgmti gjrningsins. tti tilkynningaskyldu m.a. btavant.

Er trverugt a stjrnarformaur eins banka, sem sakaur hefur veri um a hafa rangt vi viskiptum, gefi lit mli annars, sem sakaur er um svipa athfi? Er lklegt a um vilhallt og h lit s a ra?

Svo velti g lka fyrir mr hvers vegna etta kemur sem "frtt" tveimur fjlmilum - og n nokkurra fyrirvara. Lti er veri vaka a etta s vilhallur lagaprfessor me langa starfsreynslu, en hvergi minnnst nlega vafasama akomu hans a bankamlum, nstum nkvmlega fr sama tma og egar Kauping fll. Er slkum frttaflutningi hugsanlega tla a hafa hrif vihorf almennings -og mskedmara lka?


mbl.is Telur setning ekki fyrir hendi
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hin eilfa uppspretta alvaldsins

Stundum er g spurur hvort g s httur a blogga; a li svo gnarlangur tmi milli bkaumfjllunar hj mr. Stundum fimm bkur belg og biu, svo engin svo mnuum skiptir.


Hi rtta er a g er slesandi en oft bara smu bkina. annig er g essa dagana a endurlesa X-ta skipti hina strglsilegu Hin eftir ann demnska snilling Matthas Viar og sama tma einnig mldan brilljans sagnameistarans og lingsins orsteins Thorarensens, Eldur um og Grandi jlf. essar bkur tek g fram reglulega til lestrar og margar til; n hjlpa r mr a leysa verkefni. g hef komist a v a eir slenskir hfundar, sem hafa helst veri mr stlfrilega hugstir, hafa veri Steingrmur Thorsteinsson, Matthas Jochumson, Benedikt Grndal, Jn lafsson, Arnljtur lafsson, orsteinn Gslason, rni la, Gunnar M. Magnss, Bjrn Th. Bjrnsson, Matthas Viar Smundsson, Hallgrmur Helgason og runn Erlu-Valdimarsdttir. Gleymi g einhverjum? En etta eru mnar hetjur og fyrirmyndir mefrum slensks mls.


Reikningsdmi

Ef rslaun bankastjra Arionbanka eru 50.700.000 (eins og segir frtt mbl.is 5. mars 2014) og teki verur gjald upp 300 kr. fyrir hvern ann viskiptavin sem leitar jnustu gjaldkera hj bankanum, hversu margir viskiptavinir urfa a fara til gjaldkera til a standa undir rslaunum bankastjrans?

Smjrbkmenntir

harry quebertStutta tgfan:

Sannleikurinn um ml Harrys Quebert eftir Svisslendinginn Jol Dicker er fremur merkileg bk, frumleg og fullkomlega oflofu. Hn er einn str amerskur svakamlattur yfirfrur pappr og svo hrilega illa stlu a g vil kalla hana smjrbkmenntir, ar sem flatneskja textans gerir lesturinn a fyrirstulausu brnu smjri. Gtin plottinu eru teljandi, en au er ekki hgt a ra hr n ess a afhjpa sgurinn.

Til a gta rttsni, eru blasur 225 og 527 gtlega skrifaar.

En hinar 680 blasurnar Drottinn minn dri! Hvers vegna er ekki betur hugsa um skga heimsins.

P.S. ingin er eins g og hn getur ori. Slakri bk verur ekki bjarga me gri ingu.




tblsin eg

harry quebertVivrun: UmfjlluninKANN A SPILLA LESTRIeirra sem eiga bkina Sannleikurinn um ml Harrys Quebert lesna.

----

Lengri tgfan:

Svissneskt ungskld, fullt af sjlfstrausti, skrifar ( frnsku) 680 blasna dorant um morml sem skekur afskekktan smb Bandarkjunum. Snilli ea heimska?

Sastliinn vetur kom t hr landi dd skldsaga, Sannleikurinn um ml Harrys Quebert eftir Jol Dicker, sem upphaflega birtist Frakklandi ri 2012, sl ar margvsleg slumet og ni m.a. a ryja Inferno Dan Brown r toppsti frnskumlandi lndum ri 2013. slenskum bkmenntattum var Harry Quebert einnig ausinn lofi. Ekki er erfitt a lsa umrddri bk fum orum: Sgumaur er Marcus Goldman, rithfundur af Gyingattum, sem br New York og hefur ungur skrifa metslubk, grtt mor fjr, lifa htt, keypt sr Range Rovera og deita (eins og a er nori kalla slensku) ilfagra sjnvarpsleikkonu r frgum tti, en fyllist ritstflu, egar umbi og tgefandi rsta um nstu bk. rvntingu, leit a stflueyi, heimskir hann gamlan lrimeistara sinn og vin, Harry Quebert, sem er einn frgasti hfundur Bandarkjanna og br nmunda vi smbinn Aurora New Hampshire. Heimskn Marcusar til Harrys nokkrar vikur dugar ekki til a losa um ritstfluna og hann snr heim til New York jafn andlaus sem fyrr. En fum mnuum sar fr hann stutt smtal fr hlfgrtandi Harry, sem hefur veri handtekinn og frur lgreglust. Samdgurs verur etta helsta frttaefni allra sjnvarpsstva: Hinn vfrgi og strvirti rithfundur Harry Quebert er krur fyrir mor unglingsstlku sem tti sr sta hans heimaslum rmum 30 rum fyrr og n yfir hfi sr jafnvel dauarefsingu veri hann sekur fundinn. Marcus kveur a leggja allt slurnar og bjarga vini snum r snrunni. Vi asto afhjpast mis leyndarml sem eiga eftir a skekja smbinn Aurora New Hampshire og jafnvel allt bandarskt jlf.

Minnir etta eitthva? a er nnast eins og Dicker hafi teki tv verk og slengt eim saman: Annars vegar sjnvarpsttina Twin Peaks (1990-91) ar sem mor unglingsstlku skk bandarskan smb og hj llum bjarbum l fiskur undir steini, og hins vegar Uns sekt er snnu ea Presumed Innocent (1987), gta bk Scott Turow, sem einnig var ger kvikmynd r ri 1990. Dicker er fddur 1985 og tilheyrir v kynsl, sem vart ekkti essi verk snum tma; kannski hefur hann fundi au gamla vdesplusafninu sem foreldrar hans tluu a henda. Reyndar hefur hann vst sagt vitlum a hann hafi ekki s Twin Peaks ttina fyrr en fari var a benda lkindi eirra vi bk hans, en alltnt fkk g sem lesandi tilfinninguna a Sannleikurinn um ml Harrys Quebert s byggur efni sem g hef s skrilljn amerskum bmyndum og who-dun-it ttum anda ofangreindra verka.

Sannleikurinn er s a Sannleikurinn um ml Harrys Quebert er grundvallaratrium amerskur sjnvarpsttur frur yfir pappr. Frsagnaraferin minnir um margt ttarina True Detective, ar sem sfellt er flakka milli tveggja ea fleiri tmasvia, nema hva sjnvarpsttirnir voru gir, bkin ekki.

Gallarnir vi Sannleikann um ml Harrys Quebert eru afar margir. Fyrst ber a nefna a bkin er vttulng. Ekki vegna ess a hfundi liggi svo miki hjarta, heldur af v a endurtekning upplsinga er hemjumikil og stug. Bkina hefi hglega mtt stytta um rijung n ess a nokku hefi glatast. Stugt er veri a minna lesandann upplsingar sem hann hefur ur lesi, oft bara af nstu blasum undan. Er s virkilega framt bka a r munu blsa t a lengd vegna ess a minni lesenda er ori svo llegt? Leiinlegast er , egar endurteki er sfellu hva Harry ea Marcus eru frbrir ea hva Nola ea Jenny eru fallegar. etta er bk af v tagi sem g vil kalla mrsteinsbk, svo ykk a rota mtti mann me henni, n ess a innnihaldi gefi tilefni til ess. Og bkin er eli snu pulp fiction, upphaflegri merkingu ess hugtaks, glpasaga sem heima standi vi dagblaaslu, ein tblsin dime store novel.

Innbyris mtsagnir sgunni eru svo margar a fylla mtti heila ritger um r. Skulu hr nefnd fein dmi. tt gift s ri 1975, er Jenny fegurards og sg svo falleg a hn gti tt sr frama Hollywood og rvntir mir hennar um a hn gangi ekki t. Samt eru snilegir vonbilar hverju stri. er me lkindum a persna geti tali sig standa brfaskrifum vi manneskju, sem hn hittir um tma nnast daglega og ekki vita a brfin eru fr rum. Og tt Quebert s krur fyrir mor stlkunni, heldur engu vatni a hann skuli einnig krur fyrir mor fr Cooper - til ess hnga engine bein rk ea sannanir. tekur bi eftir stafestingu rithandarsni, sem getur skipt skpum, margar vikur fyrstu, en rstuttan tma nsta tilviki. Trverugt?

Langstrsti gallinn er stlfrilegur. Mlfari er mestmegnis frmuna ungislegt, engin natni ea fgun er lg textann sem kflum minnir sklaritger tnings. Setningar byrja hver af annarri g: g var ..., g kom ..., g geri ..., g s ... og svo framvegis. A minnsta kosti tvisvar rakst g fjrar setningar r sem byrjuu fyrstu-persnufornafninu. eru blbrigi sagna ekki ntt a neinu marki; ltlaust er klifa sgninni a vera. Frsgnin einkennist rkulega af tvennu: Lngum samtlum, sem ekki eru alltaf slm, tt mrg hver su sjnvarpsttastl, og urrum lsingum/ stareyndaupptalningu, sem fer t yfir ll mrk. Hfundur virist telja a a geri frsgn spennandi a setja upphrpunarmerki aftan vi ara hverja setningu. Mr er til efs a g hafi lesi bk me fleiri upphrpunarmerkjum. Nstum ekkert fer fyrir lkingamli ea ljrnu, en um verbak keyrir linnulausri hr dagsetninga og tmasetninga. Reyni hfundur fyrir sr um lkingar reynast r rlega nykraar: draumheimi stfangins manns sveimai mvager sem sng eins og nturgalar. (529) D!

a vera frumlegt a telja kaflaheitin aftur bak bkin byrjar 31. kafla en a reynast tilgangslausar tiktrur og stlar. n ess a hafa samanbur vi upphaflegan texta held g a allt ofanverthljti a vera hfundareinkenni og ekki s vi andann a sakast; ingin rennur alltnt mestmegnis reynslulaust gri slensku. Ef rtt reynist a etta s stll Dickers, ykir mr me lkindum a tgefandi hans skuli ekki hafa reki hann til baka me handriti til fnpssunar. fyrrasumar fjallai g um njustu bk Dans Brown, Inferno, bkabloggi hrog gaf henni ekki ha einkunn varandi stlbrigi. En samanburi vi stlleysu Jol Dicker og etta hlt g a g tti aldrei vi minni eftir a segja er Dan Brown eins og Shakespeare.

Nstan m nefna anda bkarinnar. Allt lfi helstu persna er svo islegt a yfirgengilegt hltur a teljast. Marcus Goldman hefur skrifa metslubk fyrir rtugt, eki um Range Roverum og gilja sjnvarpsstjrnur, en ekki bara a. menntaskla fkk hann viurnefni Hinn frbri, a vsu ekki a llu leyti verskulda, heldur frekar fyrir a vera bestur hpi mealmenna, og Harry Quebert segir vi hann a hann s gfaasti nemandi sem hann hefur haft. Og Harry Quebert er einn fremsti rithfundur Bandarkjanna, sagur pennafrasti maur ar landi og gti kennt vi hvaa Ivy League-hskla sem hann vildi, bara me einu smtali. Og hann sl lka gegn me metslubk rmlega rtugur, keyrir nori um Corvettu, br strfallegu hsi vi hafi - og verur srstakur vildarvinur sklastrks. Allt er etta svo lkindalegt a engu tali tekur. eim mun frekar ar sem Marcus Goldman, hinn fluggfai og frbri og forrki, virist ekki eiga nokkurn vin annan (og tel g ekki me herbergisflaga Marcusar r hskla, blkkupiltinn Jared, sem er bara enn einn adandi Marcusar) nema lgreglumanninn Gahalowood sem hann vingast vi mean rannskn stendur. Og Marcus er um rtugt og Harry sextu og sj ra eir kynntust tu rum fyrr og samt furar Marcus sig v a hafa aldrei heyrt um vafasamt starvintri Harrys mrgum ratugum fyrr. Og a undarlega er a a vottar ekki fyrir satru essu llu saman svona er bara heimur Marcusar.

Hluti af olandi anda bkarinnar er etta eina stra g sem er allsrandi og birtist alls staar. llum virist a gurleg frnfsi (og jafnvel Harry sjlfum), egar Marcus tekur a sr a grafast fyrir um ml til a sanna sakleysi lrifurins, fremur en a standa skil bk til tgefanda, sem hann hvort e ernr ekki a klra. Blind frnfsi nafni vinttu sem virist reist sandi, veitt af manni sem hvorki er frnfs n vingjarnlegur blah! Og jafnvel egar Marcus er kominn inn ngstrti me ritstfluna, kemur fram hugmynd a bk, sem tgefandi getur boi honum milljn dollara fyrir. Get real! Allt er yfirgengilegt og toppa essari bk: Lengd, plottun, fjrreiur, grenjuskapur, stski bara allt!

a er eitthva anda essarar bkar sem fangar sjlfhverfu samtmans og samt reynd ekki neinn pardskan htt. Sgunni er ekki tla neitt anna en a skemmta nkvmlega sama htt og milungs sjnvarpsttur. Allir tla a vera ornir frgir og frbrir fyrir rtugt annars teljast menn samflagslegir merkingar. annig er hugmyndaheimur Marcusar Goldman hnotskurn. Hi sjlfhverfa markassamflag og bullandi einstaklingshyggja eru orin markmi sjlfu sr; umbirnar allt, innihaldi ekkert. Sannleikurinn um ml Harrys Quebert er sigur innihaldsleysisins. etta er fantasa af fyrstu gru, afreying af sama toga og Barbara Cartland ea Ib Henrik Cavling og maur verur a ganga inn lkindalegan fantasuheim til a skemmta sr, annars virkar heildin bara absrd. Og fyrir mig er bkin fyrst og fremst frnleg, til marks um firringu samtmans sem flk telur sr tr um a s almennur samflagslegur veruleiki venjulegs flks. Alla sguna gegn er lesandanum sagt hva honum eigi a finnast um bkina og reyndar hamra v. Ritun Sannleikans um ml Harrys Quebert virist meira sprottin af rfinni fyrir frg heldur en af rf fyrir a segja almennilega sgu, hva a segja hana vel. v samhengi er vert a bera bk Svisslendingsins saman vi ntkomi Afdalabarn Gurnar fr Lundi, en egar kemur a frsagnareinlgni hefur slenska sveitakonan fullkomlega vinninginn. Og fyrst Gurn blessunin er nefnd, hefur kaffidrykkja bkum hennar stundum veri gagnrnd, en persnur hennar komast ekki hlfkvisti vi stesambr bk Dickers.

Enn einn strfelldur veikleiki bkarinnar um Harry Quebert er persnuskpunin sem mist er grunn ea steretpsk. etta eru tvvar pappafgrur upp til hpa, allt fr Marcus og Harry og Nolu til mur Marcusar og lgfrings Harrys. Karakterar Spaugsstofunnar hafa meiri dpt og vddir en flest hugarfstur Dickers. Gahalowood lgreglufulltri virist snttur t r ns Murtaugh, lggunni r Lethal Weapon-kvikmyndunum, me fjlskyldu og tilheyrandi. finnast einstaka undantekningar me gn dpri persnuskpun, til dmis a sem kemur t r nturgltri Roberts Quinn.

Tilfinningar og samdrttur kynjanna innan bkarinnar er srstakur kaptuli t af fyrir sig. samtmanum elskar enginn neinn nema sjlfan sig, dlti svipa og sj m nlegum bandarskum bmyndum, en a sama skapi eru tilfinningarnar yfirgengilega heitar ri 1975 eins og eldgmlum bmyndum. Travis elskar Jenny sem elskar Harry sem elskar Nolu. Og a er engin venjuleg st. Allir eru svo stfangnir a a nr t fyrir ll mrk. gamaldags mta. Upp fyrir haus. Og allir eru reiubnir til a gera allt fyrir ann sem eir elska. Og alltaf er a st, ori st, hugtaki st sem er nota um tilfinningar essa flks. tli orasamsturnar Elsku Nola og Elsku Harry komi ekki fyrir svona sund sinnum bkinni. essar lsingar tilfinningum gamla daga eru eintna og undarlega rmantskar; hfundur virist hafa lrt r af ytri horfun gamalla bmynda, en ekki upplifa r. Skiljanlegt er a kannski a Nola, fimmtn ra, s haldin eins konar meldramatskri hvolpast hinum helmingi eldri Harry. En st hans henni er af sama toga. Og st Jennyar honum. Og st allra llum. Og miki er a hva Harry gat grti mr var llum loki egar hann grt eitt sinn og tk um hjartasta. Og tt st Harrys og Nolu s endanlega heit, virist hn ekki geta yfirstigi ann mguleika a ba ess a Nola veri lgra. annig hefu ll vandaml veri leyst og allir ngir, en engin bk. Cartland og Cavling hva?

Fyrir utan a vera tplega milungsg glpasaga og afar unglingsleg starsaga, reynir Sannleikurinn um ml Harrys Quebert a vera gamansaga dlitlum kflum. Nokkrum smtlum Marcusar vi mur sna, steretpska og mla gyingakonu, sem gti veri klippt t r Woody Allen-mynd og vill koma syni snum hnapphelduna. Einkum er a heimilishald Quinn-hjnanna, ar sem ttmirin er frek, frnlega snobbu og forttuheimsk, en hefur hrejatak karli snum me v a f hann til allra hluta og hleypa honum upp sig verlaunaskyni, risvar til fjrum sinnum ri. Samskipti eirra eiga augljslega a vera comic relief sgunni, en vera reynd a skrpaleik ar sem Tamara Quinn er allt of heimsk til a teljast trverug nokkrum veruleika. Og Robert Quinn lka, a minnsta kosti framan af.

Fyrir tpu ri fjallai g essu bloggsvi um morrgtuna Veldu r tlu eftir John Verdon, sem gerist svipuum slum og Harry Quebert, ekki a vsu New Hampshire, heldur afskekktum Catskills-fjllum uppsveitum New York fylkis. Stri munurinn hr er a Verdon fr lesanda til a tra flskvalaust lsingar umhverfi sem hfundurinn ekkir af eigin raun. Sagt er a Dicker hafi vali sgusvi sitt af v a hann dvaldi sumur yngri rum Maine. Hann leggur ofurherslu lsingar, en r eru oftast yfirborskenndar; hann er alltaf a flta sr vi a lsa v nsta og staldrar aldrei vi. tt er fram belg og biu, n hnitmiunar. Sagan hefi mgulega ori betri, ef hn hefi veri stasett Sviss, en etta wunderkind Dicker virist einblna Hollywood fr fyrstu setningum bkarinnar. Er til nokku gfulegra en a Svisslendingur nkominn af tningsaldri telji sig ess umkominn a skrifa The Great American Novel? Nlegt dmi um lkt bitastara bkmenntalegt undrabarn er Bret Easton Ellis, sem einnig sl gegn rtugsaldri me Less Than Zero og American Psycho; rtt fyrir a bkur hans einkennist af viurstyggilegri tmhyggju, hafa r bkmenntalegt gildi og metna. Ellis One Dicker Zilch.

Allnokku er lti me a Sannleikurinn um ml Harrys Quebert s bk sem fjalli um bk. Gefu mr breik! Rtur hins illa, hin mikla bandarska skldsaga eftir Quebert, a vera svakalegur lykilrman, mest selda bk Bandarkjanna sustu hlfu ldina. En hn virist llu heldur vera hundleiinleg starsaga, flkurlega vmin og vemmileg, cheesy and mushy,ef marka m tdrtti r henni sem birtast. Og eirri bk a hafa tekist a sl ryki augu bandarsku jarinnar um forboi starsamband? Humbert Humbert hva? Ef lesendur vilja lesa bkur inni bkum, mli g hundra sinnum frekar me Nafni rsarinnar eftir Eco ea Skugga vindsins eftir Ruiz Zafn ea The Dumas Club eftir Perez-Reverte ea Dante-klbbinum eftir Matthew Pearl n, ea bara The Great Pursuit eftir Tom Sharpe.

g var kominn allnokku inn bkina, egar g ttai mig v a frsgnina skorti veigamiki element: Tarandann ri 1975. Hva var efst baugi? Hvar er tnlistin sem var toppnum Billboard 100 essa rlagarku sumarmnui 1975, me John Denver, Eagles, America, Captain and Tennille ea blupphaf disksins? essum tma mtai tvarpi gfurlega tnlistarsmekkinn. Sra Kellergan er iullega a hlusta hvra tnlist blskrnum snum, en a er aldrei nefnt hvaa tnlist a er (nema hva einu sinni er sagt a a s djasstnlist). Nola Kellergan, 15 ra stelputrippi og gallagripur, hlustar perutnlist (!) og hefur dlti Madame Butterfly, einu perunni sem nefnd er sgunni allri. Kommon! ri 1975 ekkti g sjlfur ekki nokkurn mann undir fertugu sem hlustai perur og fa ar yfir. Og lesandinn a kaupa a sykurst hugsjk stsjk fimmtn ra sklastelpa hafi haft smekk fyrir slku essum tma. Og Nola nefnir lka einu beinu bkmenntalegu tilvsunina, sem er a finna allri bkinnni, Nornirnar fr Salem eftir Miller. Rithfundarnir strmerku, Goldman og Quebert, nefna ekki einn einasta hfund. Og hvaa bmyndir horfu menn ri 1975? einum sta, tuttugu blasna kafla, eru margar aalsguhetjurnar bk Dickers a fara kvikmyndahs jl 1975 og hittast fyrir tilviljun binu sjlfu en a er aldrei nefnt llum essum blasum hver bmyndin er. Flk arf ekki einu sinni a nefna hvaa bmynd hver vill sj! Og hvar er fatatskan og hrtskan; rngar tningapeysur me rllukraga, brkur nrngar yfir lri og tvar um klfa, saltfiskbindin, ktilettubartarnir? Plitkin? Hvar eru farirnar Vetnam, kalda stri? Rithfundar voru lkt plitskari eim tma heldur en dag ess vegna sktur skkku vi a rithfundurinn Harry Quebert skuli nnast aldrei koma inn au ml eim tma; hann skortir gjrsamlega samflagsvitund ri 1975, en er san bullandi af henni ri 1998, egar hann hittir Marcus fyrst. Svari er augljst: Dicker er a tala um tma sem hann lifi ekki sjlfur og nr ekki a endurskapa nema sem dauft endurvarp ea ljst bergml. Holur tnn. Ef g tti sjlfur a velja tnlist vi hfi til a leika undir til a fanga anda bkarinnar ea bmyndarinnar, egar hn kemur - myndi g segja a Puppy Love me Donny og Marie Osmond hfi gtlega. Og mr er strlega til efs a Dicker sjlfur s smilega lesinn. J sko! - einum sta er Solsntsn (svo stafa) nefndur nafn bkinni. En a er vegna ess a hann giftist ritaranum snum, a vissi mamma Marcusar t fr heimildartti sjnvarpinu. Annars er aeins rlti tpt eldgmlu dti bor vi Kreustri og Rosenberg-aftkurnar. Anna er a varla. J, ein dlti flott og vnt samlking: ar sem maur hagrir hatti snum og horfir hvasst eins og Robert Stack hlutverki Elliott Ness. g var nefnilega einn af eim sem horfi The Untouchables Kanasjnvarpinu fornld og a gladdi mitt gamla hjarta a sj essa vsun.

Fein or varandi inguna. Hn virist a mestu leyti afar vel unnin. hafa slst inn einstaka villur og undarlegar setningar, sem kannski er elilegt svo lngu verki, t.d.: , fr Goldman, g veit ekki hvaa ml sonur inn hefur tekist a flkja sr nna (189). Fylgt er eirri ingarstefnu a lta einstaka or r amerskri menningu halda sr ensku og held g a a s vegna ess a au su ensku franska frumtextanum. Eflaust m um etta deila, en sjlfum finnst mr ekki hjlpa slenskri ingu miki til a skapa bandarskt andrmsloft a hafa yearbook menntasklans, diner, timing og waterboy. Hv bara ekki rbk, greiasala, tmasetning og vatnsberi? Annars, heildina liti, held g a etta s ing eins og best verur kosi; gallarnir eru fyrst og fremst inngrnir verki. g get ekki mynda mr a etta hafi reynst flki verkefni fyrir vanan mann eins og Fririk Rafnsson. Hins vegar finnst mr etta hlfger sun ingarkrftum hans, eins og a skjta flugu niur me fallbyssu.

Lkt og me verk Dan Brown, hef g s dma um Sannleikann um ml Harrys Quebert, ar sem bkin er hafin til skjanna, og ara, ar sem hn er rkku ofan svai. g hef lesi ritdma hrnnum Goodreadshj flki sem fleygi fr sr Sannleikanum um ml Harrys Quebert eftir 50, 100 ea 200 blasur og nrri l vi a g fylgdi v fordmi. Hn er kannski a sem kalla er pageturner, en ekki hefbundinni merkingu spennunnar vegna, heldur les maur hratt von um a gi fari a koma ljs. Tvennt er ljst: Meistaraverk er bkin ekki og merkilegt bkmenntaverk er hn ekki heldur. Nskpun verkinu er engin, en eftirpun endanleg. Allar vangaveltur um eli bkmennta innan bkarinnar eru barnalega grunnar; hfundur virist illa lesinn (og kannski elilega mia vi ungan aldur, sem og stareynd a hann er menntaur lgfringur, ekki bkmenntafringur), vsanir hans bkmenntir eru far og yfirborskenndar, en hann virist eim mun meira hafa horft amerskar glpamyndir, stdera plott og flkjur og byggt sinn fantasuheim kringum r. egar Harry hittir bkasafnsstarfsmanninn Erne Piskas vi afskekkt vatn er sagt a eir fari a ra um bkmenntir, en eir nefna ekki nafn eina einustu bk ea einn einasta hfund nema Harry sjlfan. Og upphafi hvers kafla er a finna heilri um skriftir sem lrifairinn Harry hefur veitt lrisveininum Marcusi, svo meitla a minnir knverska speki, en ar er mjg vi hfi a bkmenntum er ar iulega lkt vi hnefaleika og hvernig hfundur arf a koma lesanda snum opna skjldu lkt og slagsmlahundur sem opnar varnir andstings sns og slr hann svo rot. Ja, essi Konfsusar-vasaspeki kldi mig svo sannarlega kaldan.

Og til a krna a hve saga Dickers er literr, f lesendur ekki einu sinni a vita um titil ea innihald fyrri metslubkar Goldmans. Hann bara sko skrifai metslubk ur en hann var rtugur og var gsla frgur og gsla rkur, skilurru?

Sannleikurinn um ml Harrys Quebert er oflofu og frumleg bk. Mia vi lofsamlegu dma, sem g birst hfu um sguna, ekki hva sst hr landi, hlt g a g vri a fara a lesa meistarastykki. Hvlk vonbrigi. Adendum bkarinnar ykja afspyrnulleg stlbrg augljslega engu mli skipta. Mr liggur vi a segja a sjaldan hafi pappr veri slunda verr seinni rum. Til a gta fullkominnar rttsni rlar einstaka sinnum pnulitlum hfileikum; vil g taka fram a blasur 225 og 527, mia vi slenska tgfu, eru gtlega skrifaar. ess utan felst eina afbtun verksins v a a er pnulti spennandi. kflum. Mean a entist. Eftir nokkur hundru blasur. ess vegna m mla me bkinni vi flk sem er a fara langflug. Eingngu.

En - 682 blasur? Drottinn minn dri! Hvers vegna er ekki betur hugsa um skga heimsins?


Lofsngur til hinna misskildu og misheppnuu

Banvard's Folly kringum 1850 var Bandarkjamaur a nafni John Banvard talinn merkasti listamaur heims. sama tma var Englendingurinn Martin F. Tupper eitt frgasta ljskld veraldar. dag eru essir menn og fleiri sem luust ofurfrg samtma snum llum gleymdir. Hvernig stendur v?


Fyrir feinum vikum gaukai Eirkur tengdasonur minn a mr bk og sagi: hefir eflaust gaman af a lesa etta. Miki rtt. Bkin heitir Banvards Folly og hfundurinn bandarskur Vesturstrandarmaur, Paul Collins a nafni. Banvards Folly byggir eirri skemmtilegu hugmynd a fjalla um 13 einstaklinga (allir nema einn eru karlmenn), semuru strfrgir snum samtma fyrir msar sakir, en eru n flestum gleymdir. etta eru menn af eim toga sem gtu dkka upp lemrnum.is ea skringilegri sagnfripistlum Illuga Jkulssonar. Sumir eirra hefu geta breytt gangi sgunnar en sagan gleymdi eim. Nokkrir eirra komust til su mannviringa, a.m.k. um stundarsakir, sumir vegna eigin verleika, arir sem furufuglar ea svikahrappar. A minnsta kosti tveir eirra sndu listir snar frammi fyrir Viktoru drottningu (einn raunar mean hn var enn prinsessa), sumir voru vildarvinir frgs flkseins og Nathaniels Hawthorne ea Ralph Waldo Emerson. John Banvard s, sem bkin heitir eftir, mlai strsta mlverk heimi, um 5 klmetra a lengd, og sndi a strandlengju Mississippi-fljts. Hann var upphafsmaur svokallara panorama-sninga rtt um 1850 og augaist grarlega v, svo miki a hann reisti sr New Jersey smkkaa mynd af Windsor-kastala sem barhs. Charles Dickens sagi hann mesta listamann sns samtma. San glatai Banvard aui snum og frg, m.a. vegna samkeppni vi ann frga P.T. Barnum.

Margir bk Collins eru kunnuglegir me llu. Hver kannast dag vi svikahrappinn George Psalmanazar, sem upphafi 18. aldar ttist vera Formsu-bi Englandi og skrifai fririt um sgu og menningu eirrar eyjar n ess a hafa nokkurn tma komi anga, fyrir utan a a finna upp eigi tunguml og eigi ritml eyjaskeggja, og komast alla lei me pretti sna inn Oxford? Ara hefur maur heyrt ltillega minnst . egar lrviarskld Breta, William Wordsworth, lst ri 1850 kom til greina a veita eftirltisskldi Viktoru drottningar, Martin Farquahar Tupper, ann titil, en hann fell svo skaut Alfred Lord Tennyson. dag lra ll ensk sklabrn um Wordsworth og Tennyson, en lj eftir Tupper hafa ekki veri endurtgefin meira en ld; slka yrnirsargleymsku hefur hann falli. Um stund, kringum 1870, seldust eiginhandarritanir Tuppers Bandarkjunum $3.50 og sama tma fr eiginhandarritun Charles Dickens, sem lngu var orin frgur, $0.50. Delia Bacon ht bandarsk kona 19. ld, bekkjarsystir og vinkona Harriet Beecher Stowe, leiftursnjll sem kennslukona og frimaur hn var lklega fyrst til a halda v fram a Francis Bacon (og reyndar fleiri) hefu sami leikrit Shakespeares og gekk af gflunum vi a reyna a sanna a. W.H. Ireland var prentarasonur undir lok 18. aldar; fair hans ri ekkert heitar en a eignast skjal me rithnd Shakespeares og sonurinn ungi vildi gera fur snum til ges svo a einn gan veurdag fru a birtast skjl me rithnd Shakespeares. Flsu, vitaskuld, en lengi vel ttai enginn sig v a sonurinn, sem var undir tvtugu og tti hlfgerur auli, sti bak vi etta. Hann skrifai m.a.s. tv ur ekkt leikrit eftir Shakespeare og var anna eirra sett fjalirnar bara einu sinni. Svo komst upp um strkinn Tuma. En jafnvel eftir a uru falsanir Irelands eftirsttar og hann hlt fram a falsa snar eigin falsanir! Hann var spurur hvort hann tti ekki eitthva eftir af essum alrmdu plggum, A sjlfsgu svarai hann, fr heim, skrifai a upp ntt og seldi fyrir drjgan skilding. riji Shakespeare-srfringurinn heftinuvar Robert Coates, vellauugur plantekrueigandi fr Antigua Karabska hafinu, sem fluttist til Englands um 1810 og tk a stga svi. Hann var svo dkkur af hitabeltissl a margir tldu hann blkkumann og svo auugur a skyrtuhnappar hans voru demantalagir. Hann hafi ungur starfa me hugaleikhsum Antigua, lrt Shakespeare utanbkar og dreymdi um frg sviinu. Tk hann n a setja upp Shakespeare-sningar eigin kostna Englandiog var srstaklega frgur fyrir a leika Rme; horfendur geru spart gys a honum, en hann tk vart eftir v og oft reis hann upp fr dauum sviinu til a endurleika dauastr Rmes a eggjan lsins. Var hann vfrgur fyrir etta um sna daga en eingngu um skamma stund. Hvernig var n aftur lokatilvitnunin Macbeth, um a lfi s eins og vesll leikari sem struts and frets his hour upon the stage and then is heard no more? a tti vi Robert Coates.

Bkmenntaflki bk Collins er skrautlegt, en vsindamennirnir enn skringilegri. Augustus Pleasonton ht Bandarkjamaur sem fkk einkaleyfi um 1870 notkun ljsi gegnum bltt gler, sem tti hvoru tveggju a hafa grandi hrif allar lfverur og lta r vaxa betur llum skilningi; etta var undirstaa blglers-isins sem st fram til um 1877. aan munu flestar hugmyndir um ljslkningar runnar, m.a. hj okkar eigin Nelsi Finsen, sem nam vi Reykjavkur Lra skla og fkk Nbelsverlaun fyrir ljslkningaafrek sn ri 1903. J.C. Symmes ht Bandarkjamaur sem fkk flugu hfui um 1820 a jrin vri hol a innan og hgt vri a komast inn Norurplnum; feraist hann um, kynnti kenningar snar, safnai f fyrir slkum leiangri og kom m.a. fyrir Bandarkjaing, enda Bandarkin rri tenslu. Leiangurinn var aldrei farinn, en kenningar Symmeshfu hrif rithfunda 19. aldar, til dmis hinn unga Edgar Allan Poe sem skrifai fyrstu skldsgu sna um svoddan leiangur, og san einnig Jules Verne, sem geri hugmyndina daulega Leyndardmum Snfellsjkuls. Thomas Dick ht skoskur frimaur, sjlfmenntaur heimspekingur, stjrnufringur og kennari, sem hafi mikil hrif f.hl. 19. aldar me kenningum snum um a allir himinhnettir vru byggir lfverum, a meira ea minna leyti lka mnnum. Kenningin byggi svokallari nttrugufri (Natural Theosophy), en samkvmt henni skapai gu nttruna alla, jru sem himni, til a hn mtti vera bygg vitsmunaverum, en samkvmt treikningum Dicks, sem reiknai af tskrum stum me v a ttleiki byggar vri alls staar heiminum svipaur og Englandi, voru bar alheimsins 60,573,000,000,000,000,000,000,000 talsins ea ar um bil. etta var maur sem naut viurkenningar; H. Beecher Stowe og R.W. Emerson du og heimsttu viringarskyni. Sumir sem nefndir eru til sgunnar voru hreinrktair vsindamenn sem tluu a breyta heiminum og tkst a nstum v. J.F. Sudre ht Fransmaur sem bj til strmerkilegt tunguml t fr tnfri 19. ld; tungumli heitir solresol og er enn nokkrum kunnugt. a er algilt eim skilningi a eir sem kunna a spila sama ntnakerfi - tt annar kunni bara slensku og hinneingngu swahili - geti rtt saman. Annar Frakki, Blondlot, var vfrgur vsindamaur, oraur vi Nbelinn fyrstu rum hans snemma 20. ld, en glutrai v niur, egar hann hlt sig hafa fundi nja tegund geislunar en eftir heilmikil skrif og frigreinar vsindaritum tv r kom ljs a s geislun var ekki til.

Gott er a hafa smilega innsn sagnfri, egar rist er lestur Banvards Folly, m.a. til a skilja taranda hvers tma, en er a ekki nausynlegt. Erfitt er a nota ann mlikvara hvort Banvards Folly s g ea slm; framsetning rettn undarlegra kafla gefur ekki beint tilefni til a meta hana eim forsendum. Samt m nefna a fyrri kflum styst Collins meira vi efni, sem ur hefur veri tgefi a einhverju marki bkum og ntur gs af, einkum varandi skipulag og framsetningu. sumum seinni kflum ber meira eigin rvinnslu hfundar frumheimildum (t.d. Pleasonton og Dick) og ar er frsgnin vi unglamalegri, enda hafaarir hfundar ekki n a straumlnulaga efni. En a sama skapi vex viringin fyrir Paul Collins; hann leggur tullega sig a grafa upp rykfallnar heimildir um gleymda menn og bera bor. etta er lofsngur til hinna misskildu og misheppnuu.

Og egar upp er stai er Banvards Folly fyrst og fremst a sem hn er: Brskemmtileg aflestrar. etta er frleikur, sem varla nokkrum manni dytti hug a safna saman ea setja prent og ess vegna er hn srstk. Fyrir fum rum skrifai g stuttan ritdm um bkina Napoleons Buttons, sem fjallai um au hrif sem efnafri hefi haft gang sgunnar. Banvards Folly er sama flokki; fgt bk sem snarlega getur dpka skilning eli og gangi sgunnar.


Ef Baudelaire hefi veri Stumnnum ...

IOOVVormnuir sastlinir voru venjufrjir slenskri bkatgfu. komu m.a. t nvellan Mrur eftir Bjarna Hararson, skldsagan Gosbrunnurinn eftir Gumund Brynjlfsson og gtar ljabkur bor vi stri (ea strur) eftir Bjarka Bjarnason, sem byggir dagbkum Gsla Brynjlfssonar fr fyrstu Hafnarrum hans, og dd lj og smsgur eftir Tryggva V. Lndal, sem hefur m.a. a geyma fjlmargar ljaingar r verkum forn-grskra sklda. Sem og annar rgangur af ritrinni 1005, sem fjalla mun um hr a nean. tt lti hafi veri fjalla um essi verk af bkaskrbentum get g fullyrt a um auugan gar er a gresja.

tgfa ritraarinnar 1005 ea IOOV er meal metnaarfyllstu tgfuverkefna slenskra bkmennta sustu misserum. ar leggja msir hnd plg og eftir v sem mr hefur skilist er tlunin a gefa t rj r, alltaf ann 10. ma, en hvert skipti skulu birtir ur tgefnir textar slensku. fyrra voru heftin rj og annar rgangurinn er aukinn a vxtum me fjrum heftum/ritverkum. Fjlbreytnin hefur veri mikil essum sj verkum: Frumsamin slensk skldsaga, dd erlend skldsaga, smsagnasafn, ljabk, prsaljabk, frigrein og ematskt textasafn margra hfunda.

a er yfirlstur tilgangur tgfu 1005 a feta ekki tronar gtur, enda lg f hugmyndafrilegan einhug samtmans." Fyrir viki er yfirbrag essara verka stundum tilraunakenndara en gengur og gerist, en metnaur, fjlbreytni og skpunarglei leyna sr ekki. njasta pakkanum eru verkin fjgur Hjarlj r Vesturbnum eftir Svein Yngva Egilsson, smsagnasafni Rssneski tturinn eftir Braga lafsson, skldsagan Uppfinning Morels eftir Adolfo Bioy Casares ingu Hermanns Stefnssonar og loks textasafni Styttri ferir eftir msa hfunda.

Af heftunum fjrum tti mr mestur fengur og hr ber a undirstrika a um huglgt og persnulegt mat er a ra safni 50 prsalja eftir Svein Yngva Egilsson, sem heitir v skondna nafni Hjarlj r Vesturbnum. essir prsar eru fremur stuttir, fr tveimur lnum upp rmlega eina blasu, og raa upp annig a titill ljs byrjar tilteknum bkstaf og san fari nr bkstaflega stafrfsrina fr A til . Fremur sjalds er a tiltekinn stafur komi fyrir fremst titli oftar en einu sinni, tt feinar undantekningar ekkist ar . etta bendir til a rin rist sur af v hvenr prsarnir voru samdir ea af ematskum forsendum, nema titlarnir hafi veri kvenir sastir, eftir a ljin voru tilbin. Ekki er um eiginlegar rsgur a ra, v a sjaldnast er rakin atburars ea lst samskiptum persna. Oft er um stakar minningar a ra, m.a. fr bernsku, oft me herslu hi vnta, en einnig er vifangsefni draumar, leiklist, einstk hversdagsleg atvik ea undarleg fyrirbri. Sumir textarnir hafa jafnvel yfir sr yfirbrag ljrnnar nttrufri, til dmis egar fjalla er um skga, flugfiska, slenska hggorma og jarkuna.

Heildaryfirbrag prsa Sveins Yngva er jkvtt og hugljft, lfsglatt og oftast upplfgandi, en einstaka sinnum angurvrt. Ef til vill er a undarleg samlking, enlklega hefi Baudelaire ort svona, ef hann hefi veri Stumnnum. Fr Baudelaire, frumkvli prsaljsins, er j textastrktr Sveins Yngva kominn, en leikglei oranna gti veri fengin fr gleipoppsveit allra landsmanna. Oft er fallega, frumlega ea fersklega komist a ori, eins og: Leiin a Heklu liggur gegnum hjarta." Oraleiki er a finna nnast hverjum texta; mannamtum og veislum hella menn r sklum runnar" (sbr. sklarur). Stundum eru oraleikirnir byggir hljlkingum ea hugrenningatengslum ora; jarakan lifir jarinum" og fer harakani". Meira af skemmtilegri tvrni: Landakotskirkjan er kirkjuskip" sem liggur vi festar" Landakotstni og skugga ess steinnkkva" lk ljmlandi ftbolta sku me vinum snum sumrin (Rmarfari). Allnokkrum sinni bregur fyrir slandi einfaldri speki: A lesa bk er bara afer til a hafa eitthva milli andlitsins og heimsins" (Lestur bka) og svo er haldi fram me a nefna a dagbl, tlvur, regnhlfar og skildir fornmanna hafi jna sama tilgangi. Stundum eru yrkisefni Sveins Yngva endanlega hversdagslega ltilmtleg og nnast mnimalsk, eins og a kaupa sr s tlendu fjallaorpi ar sem einnig fst hannyravrur og falleg peysa, en rum er tekist vi klasssk vifangsefni allra tma, bor vi dauann (r ljinu Borsiir), en jafnvel er hann skp heimilislegur:

Dauinn kemur eins og fremur vikunnanleg boflenna eftirmidagskaffi, sem enginn var svo sem srstaklega boinn , og sest besta stlinn. Hann tekur hgltislega horni bordknum og reifar efninu me umli og vsifingri. (etta er snskur hrdkur, a a skipti kannski ekki mli essu samhengi.) Hraar en auga festi rykkir hann dknum af borinu undan llu v sem ar er. Glamrandi bollar og titrandi kkur vita ekki fyrr til en au standa berri borpltunni en hafa ekki hreyfst r sta. / a er auvita engin sta til a blsa kaffiboi af en einhvern veginn er stemningin orin hrrri. Fi ykkur endilega meira, segir gestgjafinn, ekki vantar veitingarnar./ essi besta stlnum situr me kulaan dkinn fanginu eins og s sem veit upp sig skmmina en virist ekki hafa neina lyst. / Maur getur alltaf sig blmum btt, segi g furu hressilega og teygi mig sustu sneiina."

Titill ljakversins er ef til vill villandi, v a eingngu risvar heftinu man g eftir beinum vsunum hjarmanna- ea sveitasluskldskap (Hjarljaraunir Reykjavk, Sveitaslulj og skjuhl). En nttran er snlg snum margbreytilegu myndum, t.d. ljunum Vii vaxi og Skgarlf; hi sarnefnda er lengst allra ljanna, nr yfir rma blasu og hefur a geyma brskemmtilega lsingu og dulti ljfsra roskasgu, um hyggjuleysi strka grum og trjm Vesturbnum, uns skgardsirnar breyta eim satra og eir sem hafa klaufir geta ekki klifra trjm. ru lji er einnig mjg bein vsun grska goafri, en a er hi brskemmtilega karus:

Maur sem dfir sr fram af efstu brn hhsi ntur venjulegs tsnis lei sinni niur. Ef hann hefur stungi sr rttan htt uppstreymi sem gjarnan er vi slenskar blokkir helst hann hvolfi alla lei og klfur lofti me lgum en auekktum hvin. Margt ber fyrir augu sem ur var huli. H af h opnast honum og allt haus, bar jafnt sem innb, heimilisdr og hsbnaur."

͠seinni helmingi ljsins skiptir rkilega um sjnarhorn:

Kttur ti glugga er s eini sem verur vitni a v undri er maur fellur af himnum ofan og fylgir honum eftir me gulum glyrnum snum allt leiarenda. Svo grpur eitthva anna athygli drsins og a fer a eltast vi fiskiflugu gluggakistunni. Hn hefur veri a reyna a komast gegnum gleri allan dag. Handan ess er frelsi og kannski getur ktturinn hjlpa henni yfir um. Slargeislarnir smjga gegn eins og ekkert s og hitinn stofunni er a vera brilegur."

Prsabk Sveins Yngva er prisvel heppnu og g finn henni ftt til forttu. Einna helst er a hann ofnoti nokku bkmenntahugtaki nykraur". a er mjg vi hfi a bkinnilkur me lji, ar sem hinn aldurhnigni Steingrmur Thorsteinsson er heimgngu ofan fr skjuhl a hsi snu niur vi Austurvll og nemur af og til staar a huga a smblmi vegkantinum. Furu lttur fti, gamli maurinn, og kmir sfellu ofan algrtt skeggi." Einhvern veginn fanga essi feralok anda ljabkarinnar allrar.

---

Nst ber a nefna smsagnasafn Braga lafssonar, samheita einni sgu: Rssneski tturinn. ar getur a lta 9 mislangar smsgur, sem a snnu m kalla bragskar: Atvik r hversdagslfinu, stundum rlti frbrugin v allra hversdagslegasta, eru blsin upp frnlegar vddir til a gera au frsagnarver, oft me kmnum ea launfyndnum undirtni; einnig oft me dultilli gn. Getur kunnur maur, sem bankar upp klukkan fimm einn nvembereftirmidag til a safna dsum, mgulega tt sr miur gan setning? Er htt fyrir mur a keyra vert yfir binn me son sinn sj ra til a lta hann leika vi bekkjarflaga sinn ru hverfi? Er ekki hyggilegast a koma veg fyrir a strengjakvartett geti lti framleia geisladiska sna tlndum desember svo a eir komist n rugglega ekki jlamarka? Gti veri hskalegt fyrir ryrkja a lta leigusala sinn, sem heitir Grmur Tomsen, vita a bkatgefandi hefur kaffihsi rngva ryrkjanum til a kaupa tvr bkur, mgulega til jlagjafa? Gti maur tt von v a vera skotinn me haglabyssu egar maur fer til dyra miju smtali vi brur sinn? Bragi dregur upp r astur, sem leitt geta af sr ofangreindar spurningar, af trlegri smsmygli og minnir helst niurlenskan mlara fr 15. ld sem mlar hvert atrii svo nkvmlega sem m vera, uns verki samanstendur af yfiryrmandi fjlda smatria og heildarmyndin fer a tnast. Og oftast svarar hfundurinn ekki eigin spurningum; etta eru tskrir hlf-srrealskir brandarar ea ekki. Fyrir viki hentar smsagnarformi vel frsagnastl Braga. Tvr sagnanna gerast tlndum og eru skemmtilega lkar; nnur greinir fr tragkmskri og jafnvel voveiflegri uppkomu surnu slarhteli landi sem gti veri Spnn (Kanareyjar?), en sjlfu sr er engin vsbending um hvert landi er nema tv or r mli arlendra: Un accidente. Hin er sjlf titilsagan, sem gerist Tampere Finnlandi, ar sem stum og staarheitum er lst af grarlegri nkvmni, verfugt vi fyrri utanlandssguna. venju margar sagnanna gerast sla hausts ea rtt fyrir jlaleyti, a v marki sem slku er lst. Sraltil skrun er milli sagnanna; list Lalli furbrir mmmu inn tvr eirra, Bernskuminningar mnar og Minning httir a vera minning. Oft er heilu sguhlutunum haldi uppi af samtlum einum, sem eru jafnan senn, sannfrandi og hversdagsleg. Ein sagan, Efniviur fyrir ljskld, sker sig r tvennum skilningi, a lengd ea llu heldur stuttleika, v a hn er tpra tveggja sna lng, og einnig a efnistkum, vegna ess a hn felur frekar sr lsingu astum heldur en frsgn af atvikum; ar er lst kjallararmi hsi sgumanns, sem loka er alla vegu, innan fr og utan. Ef til vill er a einhverjum skilningi tknrnt fyrir essar sgur sjlfar.

---

komum vi a rija verkinu. g hafi heyrt skotspnum a essi rgangur af 1005 innihldi frga skldsgu fr rinu 1940 eftir argentska rithfundinn Adolfo Bioy Casares og var a mr srstakt tilhlkkunarefni, ekki sst vegna ess a hann var gvinur Borgesar sem hafi lti au or falla um snum tma a sagan vri fullkomin", Octavio Paz hafi teki undir au or og g hafi aldrei lesi stafkrk eftir Bioy Casares. Sagan heitir Uppfinning Morels og greinir fr flttamanni sem hefur sloppi undan skilgreindum yfirvldum til eyieyjar, sennilega Suurhfum, og hefst ar vi fenjasvum, stugum tta vi a vera gripinn og ltinn gjalda fyrir tskra glpi sna me lfstarfangelsi, en h nokkurri eyjunni eru nokkrar byggingar og ar birtast einn gan veurdag feramenn, sem tala frnsku. En egar hinn nafnlausi flttamaur reynir a nlgast varlega, sna eir enga svrun, og rtt fyrir a verur hann yfir sig stfanginn af ungri konu r rum gestanna

Uppfinning Morels er eins konar vsindaskldsaga me strundarlegu starsguvafi og margvslegum vsunum msar ttir, sem g tla ekki a rekja hr. Undarlegir atburir reynast eiga sr skringar, sem sumpart eru mrkum hins rklega og skynsamlega. g ver a jta a g tti von a sagan hrifi mig meira; hn er a msu leyti barn sns tma, hefur eflaust veri svakalega framrstefnuleg ri 1940, en a virkar mske dlti kjnalegt n dgum. Alltnt er frsgnin fjarri v a lta lgmlum hversdagslfsins; tvr slir og tveir mnar eru lofti; flk endurtekur sfellu smu samrurnar og smu hreyfingarnar; etta er eins og a vera staddur srrealsku myndverki eftir Max Ernst ea de Chirico. Ekki er a sakast vi prisga ingu Hermanns Stefnssonar, sem lur lipurlega eins og falleg , heldur frekar a verki eldist ekki vel. a er alltnt ekki minn tebolli, eins og enskurinnn segir. dmurinn g hef snilega ekki smu ekkingu fullkomnun" eins og Borges sjlfur. Eigi a sur tel g mikilvgt a slendingar eigi sem mest af heimsbkmenntum ingum eigin tungumli, svo a verk reynist agengileg sem flestum, og eim forsendum er ingin Uppfinningu Morels jrifaverk.

---

Fjra og sasta verki 1005 etta ri er samansafn lja, prsa og frsagna undir yfirskriftinni Styttri ferir, en ar er safna saman mislngum textum, sem eiga a eitt sameiginlegt a lsa feralgum af einhverjum toga, stuttum sem lngum, andlegum sem efnisbundnum. Hfundar textanna eru msir, innlendir sem erlendir, og er eim (og endum) safna saman lista stafrfsr upphafi heftisins, en farin s venjulega lei a nefna ekki hver hvaa texta. Gefi er skyn fremst heftinu af fararstjrunum" Hermanni Stefnssyni og Sigurbjrgu rastardttur a r megi vera eins konar samkvmisleikur ea gestaraut, ar sem menn geti stytt sr stundir vi a para texta og hfund, en einnig lti a skna a upplst veri sar. tt g telji mig geta fera og mra msa textana tla g ekki a gera tilraun til ess prenti.

Styttri ferir ykir mr einna ssti hluti essa rgangs af 1005 og er ekki einhltt a tskra hvers vegna, v a fjlmargar sgurnar/textarnir eru prilegar/-ir. En a er mske a essum tmapunkti veri fjlbreytnin a sundurleysi; gin eru afar misjfn, sumar frsagnir langar og arar stuttar, sumar erlendar og arar innlendar; sumar leggja herslu innri veruleika og arar hinn ytri. Fari er t um van vll, til Svjar, Japan, New York, Vnar og fleiri staa tlndum (ar sem t.d. jrnbrautir ganga ea leyfilegt er a aka hrabrautum 140 km hraa), sem og missa staa hr innanlands.

Draga ber fram a sem vel er gert og aftur skal undirstrika a um persnulegt mat er a ra, v a arar sgur gtu falli rum lesendum ge. Hrna er t.d. a finna nokkrar fullgildar smsgur, .. m. eina sem hefur almennilegt pnsjln: Nokkrir dagar New York. nnur brskemmtileg saga fjallar um endurminningar strks sem tlai ungur a flja vistr sveit, eignaist annan valkost og srferli allt n me augum fullorins manns sem kunnttu hefur bkmenntakenningum og heimspeki (Mean flttatilrauninni stendur). Feikna snjall tti mr rtextinn Seibu-Ikebukuro lnunni: g er eins og flk er flest fer neanjararlest; dropi hafi, kem upp r kafi, kannski (a er stafest)." Hr arf ekki a lesa lengi til a tta sig a um er a ra hefbundi lj me rmi og ljstfum, sem kemur merkingu fyllilega til skila; hrynjandinni er a vsu btavant, en a eykur bara skringilegheitin.

Annar afar skondinn texti er Til hughreystingar fyrir sem finna sig ekki samtma snum: framtinni egar tmaferalg ver a mguleg: Flk fer enn barinn en skreppur svo aftur tmann til a f sr rettu. Flestir munu hafa atvinnu og bsetu sinni nt en ferast tma frtma snum. framtinnni mun a koma fyrir sum kvld a ar verur enginn." essi texti er eiginlega enn fyndnari, ar sem hann kemur beint eftir rum, sem reynir a vera fyndinn enen samt heldur tilgerarlegur, me ofurnkvmum leibeiningum snum um hvernig skuli ganga upp stiga.

egar heildina er liti finnst mr essi annar rgangur mske gn kraftminni en s fyrsti, ar sem gunum er meira misskipt. Eigi a sur er verki allt margfalt skemmtilegra, frjrra og lflegra en flest a sem annars kemur t hrlendis. essi annar hluti af 1005er htt yfir meallagi og htt yfir mealmennsku hafinn.

---

P.S. g bist velviringar ef tvenns konar leturgerir birtast pistlinum. Tknin hefur teki vldin af mr og g hef ekki n a ra niurlgum hennar.


Mrr ht mar

mordur bjarni hardarMrr ht mar

Svo hljma upphafsor merkustu bkar slandssgunnar, ef marka m n-vatnsausinn kann slenskra bkmennta. tt er a vsu vi Mr ggju, en sar smu bk kemur fyrir annar Mrur, lkt frgari og atkvameiri, dttursonur hins fyrri, og er s Valgarsson. Um ann frga Mr hefur Bjarni Hararson skrifa bk.

Fornsgur slendinga hafa um langa t veitt hfundum jarinnar innblstur; nleg dmi eru rleikur Einars Krasonar r Sturlungu og Glsir eftir rmann Jakobsson, einnig Morgunula strum eftir Thor og Mrg eru ljnsins eyru eftir runni Erlu-Valdimarsddttur. a er lklega ofrausn a skilgreina Mr eftir Bjarna Hararson sem sgulega skldsgu; bkin er innan vi hundra sur a lengd ekki kja stru broti, stundum me auar sur kaflaskilum, og skilgreinist frekar sem nvella.

Bjarni tekursr fyrir hendura strhuga verk a endurskilgreina persnu Marar Valgarssonar og rttlta msar gjrir hans sem orka tvmlis Njlu. Sagt er fr 1. persnu og hefst sagan ar sem fjrgmul titilpersnan kennir dttursyni snum ann leik a etja saman fylkingum og fylgjast me rum berast banaspjt, en standa sjlfur hj. Annars er Mrur lengst af karlgur sgunni og rifjar upp atburi lfs sns fr eim sjnarhli. Hann hefur lifa tmana tvenna bkstaflegum skilningi, me heini og kristni. Honum er meinilla vi prestlinga og frumunka og kenningar eirra, en er blendinn trnni; sr bi rukross og smlkneski af orgeri hlgabri. riji gripurinn hans eigu er svo gamla ggjan sem afi hans var kenndur vi.


Sem vi er a bast fer heilmiki pur endursgn eirra atbura r Njlu sem Mrur kom nlgt. N vill svo til a g er ekkert srlega vel lesinn eirri frgu bk, hef bara fari gegnum hana risvar og oftast me hangandi hendi. Fyrsta skipti var g mennntaskla og ekkert srlega viljugur til essa verks frekar en annarra af bklegum toga mr tti skk, brids og stelpur meira spennandi. Um rtugt las g bkina svo aftur af sjlfsdum og af nokkurri athygli. kom g auga margvslega snilli, en tti heildin heldur sundurleit, eins og fjrum slendingasgum hefi veri skeytt saman. rija sinni blaist g gegnum Njlu egar g setti mr a nnast einhverfukennda markmi a lesa allar slendingasgurnar tveggja binda tgfu Svarts hvtu (ni g nstum a klra allt fyrra bindi og las svo einnig alla slendingattina aftast sara bindi, en tilviljun ein ri v a Brennu-Njls saga var undir B-i stafrfsrinni og ttu mr bi Egla og Grettla skemmtilegri).

Ng um a. Bjarni er augljslega aullesinn Njlu, svo vel a hann les oft milli lna, .e. tskrir gerir og athfi persna sem ltt eru tskrar ea illskiljanlegar fornsgunni sjlfri. Hann btir jafnvel bsna miklu vi slandssguna, egar hann gengur t fr v a Rangringi, og helst niri svrtum sndunum, bi allmargt manna af rskum uppruna, mist sem munkar ea rlar/ambttir/leysingjar. Eru eir Meri oft nefndir paparnir, hinir strfttu, hinir berfttu ea anna, en vntanlega byggir hugmyndin v a hellar Landssveit hafi reynd veri verustair flks af rskum uppruna fyrstu ldum slandsbyggar (sem annars er mjg umdeilt meal sagn- og fornleifafringa). Mrur Valgarsson tskrir ungur fyrir konuefni snu, Ktlu Gissurardttur hvta, a hans heimaslum su paparnir hva fjlmennastir, tt smtta undirmlsflk su, en nstir komi hinir heinu a tiltlu. Gefi er skyn a kristnitakan hafi veri plitskt refsbrag a undirlagi hins slga Gissurar hvta til a koma saxneskri kristni, v a samkvmt henni var rska kristnin full af trvillu og mtti annig me rttari kristni undiroka hina fjlmennu papa og halda eim mottunni.

Tmarammi sgunnar er nokku ljs, tt hann s fyrst og fremst gefinn skyn me vsbendingum stangli. Hinn langlfi og karlgi Mrur er kominn yfir nu tigu vetra aldri (21) og einum sta frsgninni er ess geti a mgur hans sleifur bi biskupsvgslu (53) sem var ri 1056. Mrur er goi kominn af tignum norrnum ttum, afkomandi Ketils hngs sem nam stran hluta Rangrhverfis. Og komum vi a lykilhugmyndinni sem birtist Meri, en hn er s a Njla gangi t valdabarttu, ar sem hinir rsku undirmlsmenn eru a reyna a olnboga sig til hrifa me v a slsa undir sig goor hinna norrnu ea stofna til eigin vibtargoora. etta reynist lykillinn a flestum plitskum agerum (ea ageraleysi) Marar Valgarssonar hann er a tryggja vld sn og heiur ttarinnar og honum tekst a flestum betur, me klkindum og flknu neti vinatengsla, uns hann stendur uppi sem sigurvegari takanna. Gamall fer hann hins vegar a heyra sgur, til ornar a undirlagi papa, frukerlinga og undirmlsflks, ar sem llu er sni haus, hann gerur a illmenni, en eir Njll og Hskuldur Hvtanessgoi hafnir til skjanna nnast sem helgir menn. ar sjum vi glitta einhvers konar frumger eirrar Njlu sem vi ll ekkjum ar sem sannleikanum var umturna.

Athyglisvert er a sj hvernig Bjarni Hararson fer me karlinn (?) hann Njl. Samkvmt Meri er Njll tburur sem papar tku a sr og lu upp eigin hugmyndafri, svo a hann gekk erinda eirra, nnast eins og evil mastermind a koma fram formum sem grafa undan vldum hinna strttuu norrnu og fra au hendur papanna og aluflksins. Gunnar Hlarenda verur pe essu tafli, enda ekki merkilegur augum Marar, sem, aspurur hvers vegna eir hafi drepi Gunnar, svarar: Drpu og drpu. llu m n nafn gefa. essi maur hafi st mti sr alla verstu menn hrasins og brytja niur. Svo ttum vi a gta hans. Hvaa kenning er a? Ekki nein sem fari er eftir. Hvorki n n. Nei, ar brust r mannflur sem okkur hfingjana mtti einu gilda allar drpust. (16) Bjarni leggur nokkra herslu tvkynjun og tveli Njls, skeggglausan og lgtalaan, me rdd undarlegu tnsvii, sem krdrengur Saxlandi. (41) egar upp er stai reynist Njll heldur ltilsigldur. Enda segir Mrur: Engir voru svo orsjkir og illorir sem Njlungar og eirra hyski. (39) Undantekningin er Skarphinn, trlli sem mtsagnakennt er sonur hins fnlega Njls; me Hni finnur Mrur til vinarels, skyldleika og samar, ef til vill vegna ess a fair hans heldur hann sem hskarl, lfvr og vikapilt.

tt stjrnmlaskringar og klkir su fyrirferarmikil Meri, er ar engan veginn eina vddin. Titilpersnan sr margvslegar persnulegar hliar, bi alaandi og frhrindandi. Hann er oft striltur og strltur, stryrtur og strkarlalegur tali, sparar ekki stru orin um sem honum finnst lti koma til og dmharur meira lagi. En hann er a sama skapi barngur, gamansamur og kemur oft vel fyrir sig ori. Af kunnri stu er hann mikill kattavinur og gerir kona hans mist grn a honum ea hist vegna ess. Mrur karlinn dlitlu slarstri vegna kattastarinnar, v a honum er nausynlegt a vera sr ti um kattagarnir sem strengi sna gmlu ggju og r fst ekki nema kttur s drepinn. Mrur er mannlegur umfram allt, me jkvum og neikvum formerkjum, og tt saga Bjarna s einhverjum skilningi rttlting fyrir hann, er hann engan veginn hvtveginn og viurkennir sjlfur breyskleika sinn. a er mennskt a vera breyskur: Verld sem ekki leyfir breyskum mnnum a deyja me reisn, s verld er ill. (34)

Hinar frgu kvenhetjur Njlu Hallgerur, Bergra og Hildigunnur eru ekki fyrirferarmiklar Meri. etta er fyrst og fremst karlaheimur sem lst er. fr ein kona miki rm sgu Bjarna, sjlf eiginkona Marar, Katla Gissurardttir. Samband eirra tveggja er me v ekkilegasta og yndislegasta allri sgunni. a er enginn dans rsum; stundum rfast au svo heiftarlega a hjnabandi virist tla a bresta eftir endilngu. En svo sttast au og verur lfi aftur yndislegt. Alloft kemur Mrur henni til a hlja, stundum me strni ea kjusgum, til dmis um a Gunnar hafi stokki h sna llum herklum. a er ljst fr fyrstu t a eim Meri og Ktlu lst vel hvort anna eru eins og skpu hvort fyrir hitt en eru ekki a sama skapi kja sjleg. Mrur lsir sjlfum sr sem lgvxnum, frum, breium og digrum. Og hann gefur skyn a arir komi ekki auga fegur Ktlu sinnar en a s hann einnsem sji eldinnn sindra augum hennar. Og hann strir sig af v a hafa aldrei slegi til hennar (n hn til hans), eins og algengt virist vera rum bjum. Og egar hann fjrgamall segir sguna hefur Katla veri ndu rj ratugi og hann er hvorki heill n hlfur maur san hn d. Samband eirra er stormasamt, en einnig gamansamt, heillandi og fagurt. Flskvalaus st me mefylgjandi meinum: Vi hfum elskast og lka hatast. Stundum heila daga og g var helvti. g og vi bi. Enda alla t elskast me rslum og g vissi mig slastan allra manna. Einnig n v enginn tti slkar minningar sem engin or nu til. (23) a eru semsagt hjnin Mrur og Katla sem eru fyrirferarmest sgunni og hn er sg fr sjnarhli hagsmuna eirra.

Um stl Bjarna er margt a segja og flest afar gott. Hann er mergjaur, jafnvel kynngimagnaur kflum. Hr kemur eitt gott snishorn, r blupphafi XVI. kafla: Illgirnin. g get reifa henni og veit hvernig hn lyktar og hvernig hn er lgun. Lng og slepjuleg getur hn pota sr inn alla anga og skanka. Rammur er hennar sktaefur, efur hinna heimsku og forsjlu, hinna ftstru og berfttu, andi hennar er seigur eins og fljtandi hvelja. (73)

Orfri er fdma blbrigarkt og notkun ftra ora og oratiltkja blasir vi hverri su; gaman a sj mltki bor vi Til ess eru refirnir skornir og a kostar klof a ra rftum skynsamlega notu, en hfundur m jafnvel vara sig a ganga ekki of langt eim efnum. Og a einu leyti fer hann yfiir striki: Mrur notar (einstaka sinnum) ntmaleg or eins og sefaski, karnival, besta og trakteringar, og tt g telji fullkomlega liggja valdi hfundar a velja or sn, finnst mr a sama skapi rf lti egar auveldlega m finna or trrri texta fr 11. ld. Hva me egar Mrur btir puh og huh aftan vi ml sitt? Og eru a bara enda-hin sem g hnti ; mr vitanlega endar ekkert slensktor h-i og held g a etta hljti a vera rf enskuhrif.

Rtt er einnig a nefna a staarlsingar allar sgunni erueinkar sannfrandi; Bjarni Hararson virist ekkja hverja fu r sgusvii Njlu. Og vert er a nefna athyglisvera bkarkpu: Hlft andlit af bleygum, blskeggjuum og veurbrnum manni, sem vntanlega a tkna Mr. Og a er lka eitthva tknrnt vi a andliti allt kemur ekki ljs fyrr en lesandi brtur sundur innbrotna kpusuna. birtist Mrur allur, bygginn, hugull, gn sposkur og alvarlegur, en umfram allt mennskur.

Ml er a linni. Mrur eftir Bjarna Hararson er fjri snaggaraleg og mestmegnis afar vel stlu saga. Og til gti veri nnnur tlkun sgu Bjarna allri. Alkunna er a ori lygamrur er komi af nafni Marar Valgararsonar. Og kannski er Mrur Bjarna Hararsonar a ljga llu saman, sem hann segir, og stendur eftir a allt sem segir um Mr Njlu er rtt.



Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband