Mrr ht mar

mordur bjarni hardarMrr ht mar

Svo hljma upphafsor merkustu bkar slandssgunnar, ef marka m n-vatnsausinn kann slenskra bkmennta. tt er a vsu vi Mr ggju, en sar smu bk kemur fyrir annar Mrur, lkt frgari og atkvameiri, dttursonur hins fyrri, og er s Valgarsson. Um ann frga Mr hefur Bjarni Hararson skrifa bk.

Fornsgur slendinga hafa um langa t veitt hfundum jarinnar innblstur; nleg dmi eru rleikur Einars Krasonar r Sturlungu og Glsir eftir rmann Jakobsson, einnig Morgunula strum eftir Thor og Mrg eru ljnsins eyru eftir runni Erlu-Valdimarsddttur. a er lklega ofrausn a skilgreina Mr eftir Bjarna Hararson sem sgulega skldsgu; bkin er innan vi hundra sur a lengd ekki kja stru broti, stundum me auar sur kaflaskilum, og skilgreinist frekar sem nvella.

Bjarni tekursr fyrir hendura strhuga verk a endurskilgreina persnu Marar Valgarssonar og rttlta msar gjrir hans sem orka tvmlis Njlu. Sagt er fr 1. persnu og hefst sagan ar sem fjrgmul titilpersnan kennir dttursyni snum ann leik a etja saman fylkingum og fylgjast me rum berast banaspjt, en standa sjlfur hj. Annars er Mrur lengst af karlgur sgunni og rifjar upp atburi lfs sns fr eim sjnarhli. Hann hefur lifa tmana tvenna bkstaflegum skilningi, me heini og kristni. Honum er meinilla vi prestlinga og frumunka og kenningar eirra, en er blendinn trnni; sr bi rukross og smlkneski af orgeri hlgabri. riji gripurinn hans eigu er svo gamla ggjan sem afi hans var kenndur vi.


Sem vi er a bast fer heilmiki pur endursgn eirra atbura r Njlu sem Mrur kom nlgt. N vill svo til a g er ekkert srlega vel lesinn eirri frgu bk, hef bara fari gegnum hana risvar og oftast me hangandi hendi. Fyrsta skipti var g mennntaskla og ekkert srlega viljugur til essa verks frekar en annarra af bklegum toga mr tti skk, brids og stelpur meira spennandi. Um rtugt las g bkina svo aftur af sjlfsdum og af nokkurri athygli. kom g auga margvslega snilli, en tti heildin heldur sundurleit, eins og fjrum slendingasgum hefi veri skeytt saman. rija sinni blaist g gegnum Njlu egar g setti mr a nnast einhverfukennda markmi a lesa allar slendingasgurnar tveggja binda tgfu Svarts hvtu (ni g nstum a klra allt fyrra bindi og las svo einnig alla slendingattina aftast sara bindi, en tilviljun ein ri v a Brennu-Njls saga var undir B-i stafrfsrinni og ttu mr bi Egla og Grettla skemmtilegri).

Ng um a. Bjarni er augljslega aullesinn Njlu, svo vel a hann les oft milli lna, .e. tskrir gerir og athfi persna sem ltt eru tskrar ea illskiljanlegar fornsgunni sjlfri. Hann btir jafnvel bsna miklu vi slandssguna, egar hann gengur t fr v a Rangringi, og helst niri svrtum sndunum, bi allmargt manna af rskum uppruna, mist sem munkar ea rlar/ambttir/leysingjar. Eru eir Meri oft nefndir paparnir, hinir strfttu, hinir berfttu ea anna, en vntanlega byggir hugmyndin v a hellar Landssveit hafi reynd veri verustair flks af rskum uppruna fyrstu ldum slandsbyggar (sem annars er mjg umdeilt meal sagn- og fornleifafringa). Mrur Valgarsson tskrir ungur fyrir konuefni snu, Ktlu Gissurardttur hvta, a hans heimaslum su paparnir hva fjlmennastir, tt smtta undirmlsflk su, en nstir komi hinir heinu a tiltlu. Gefi er skyn a kristnitakan hafi veri plitskt refsbrag a undirlagi hins slga Gissurar hvta til a koma saxneskri kristni, v a samkvmt henni var rska kristnin full af trvillu og mtti annig me rttari kristni undiroka hina fjlmennu papa og halda eim mottunni.

Tmarammi sgunnar er nokku ljs, tt hann s fyrst og fremst gefinn skyn me vsbendingum stangli. Hinn langlfi og karlgi Mrur er kominn yfir nu tigu vetra aldri (21) og einum sta frsgninni er ess geti a mgur hans sleifur bi biskupsvgslu (53) sem var ri 1056. Mrur er goi kominn af tignum norrnum ttum, afkomandi Ketils hngs sem nam stran hluta Rangrhverfis. Og komum vi a lykilhugmyndinni sem birtist Meri, en hn er s a Njla gangi t valdabarttu, ar sem hinir rsku undirmlsmenn eru a reyna a olnboga sig til hrifa me v a slsa undir sig goor hinna norrnu ea stofna til eigin vibtargoora. etta reynist lykillinn a flestum plitskum agerum (ea ageraleysi) Marar Valgarssonar hann er a tryggja vld sn og heiur ttarinnar og honum tekst a flestum betur, me klkindum og flknu neti vinatengsla, uns hann stendur uppi sem sigurvegari takanna. Gamall fer hann hins vegar a heyra sgur, til ornar a undirlagi papa, frukerlinga og undirmlsflks, ar sem llu er sni haus, hann gerur a illmenni, en eir Njll og Hskuldur Hvtanessgoi hafnir til skjanna nnast sem helgir menn. ar sjum vi glitta einhvers konar frumger eirrar Njlu sem vi ll ekkjum ar sem sannleikanum var umturna.

Athyglisvert er a sj hvernig Bjarni Hararson fer me karlinn (?) hann Njl. Samkvmt Meri er Njll tburur sem papar tku a sr og lu upp eigin hugmyndafri, svo a hann gekk erinda eirra, nnast eins og evil mastermind a koma fram formum sem grafa undan vldum hinna strttuu norrnu og fra au hendur papanna og aluflksins. Gunnar Hlarenda verur pe essu tafli, enda ekki merkilegur augum Marar, sem, aspurur hvers vegna eir hafi drepi Gunnar, svarar: Drpu og drpu. llu m n nafn gefa. essi maur hafi st mti sr alla verstu menn hrasins og brytja niur. Svo ttum vi a gta hans. Hvaa kenning er a? Ekki nein sem fari er eftir. Hvorki n n. Nei, ar brust r mannflur sem okkur hfingjana mtti einu gilda allar drpust. (16) Bjarni leggur nokkra herslu tvkynjun og tveli Njls, skeggglausan og lgtalaan, me rdd undarlegu tnsvii, sem krdrengur Saxlandi. (41) egar upp er stai reynist Njll heldur ltilsigldur. Enda segir Mrur: Engir voru svo orsjkir og illorir sem Njlungar og eirra hyski. (39) Undantekningin er Skarphinn, trlli sem mtsagnakennt er sonur hins fnlega Njls; me Hni finnur Mrur til vinarels, skyldleika og samar, ef til vill vegna ess a fair hans heldur hann sem hskarl, lfvr og vikapilt.

tt stjrnmlaskringar og klkir su fyrirferarmikil Meri, er ar engan veginn eina vddin. Titilpersnan sr margvslegar persnulegar hliar, bi alaandi og frhrindandi. Hann er oft striltur og strltur, stryrtur og strkarlalegur tali, sparar ekki stru orin um sem honum finnst lti koma til og dmharur meira lagi. En hann er a sama skapi barngur, gamansamur og kemur oft vel fyrir sig ori. Af kunnri stu er hann mikill kattavinur og gerir kona hans mist grn a honum ea hist vegna ess. Mrur karlinn dlitlu slarstri vegna kattastarinnar, v a honum er nausynlegt a vera sr ti um kattagarnir sem strengi sna gmlu ggju og r fst ekki nema kttur s drepinn. Mrur er mannlegur umfram allt, me jkvum og neikvum formerkjum, og tt saga Bjarna s einhverjum skilningi rttlting fyrir hann, er hann engan veginn hvtveginn og viurkennir sjlfur breyskleika sinn. a er mennskt a vera breyskur: Verld sem ekki leyfir breyskum mnnum a deyja me reisn, s verld er ill. (34)

Hinar frgu kvenhetjur Njlu Hallgerur, Bergra og Hildigunnur eru ekki fyrirferarmiklar Meri. etta er fyrst og fremst karlaheimur sem lst er. fr ein kona miki rm sgu Bjarna, sjlf eiginkona Marar, Katla Gissurardttir. Samband eirra tveggja er me v ekkilegasta og yndislegasta allri sgunni. a er enginn dans rsum; stundum rfast au svo heiftarlega a hjnabandi virist tla a bresta eftir endilngu. En svo sttast au og verur lfi aftur yndislegt. Alloft kemur Mrur henni til a hlja, stundum me strni ea kjusgum, til dmis um a Gunnar hafi stokki h sna llum herklum. a er ljst fr fyrstu t a eim Meri og Ktlu lst vel hvort anna eru eins og skpu hvort fyrir hitt en eru ekki a sama skapi kja sjleg. Mrur lsir sjlfum sr sem lgvxnum, frum, breium og digrum. Og hann gefur skyn a arir komi ekki auga fegur Ktlu sinnar en a s hann einnsem sji eldinnn sindra augum hennar. Og hann strir sig af v a hafa aldrei slegi til hennar (n hn til hans), eins og algengt virist vera rum bjum. Og egar hann fjrgamall segir sguna hefur Katla veri ndu rj ratugi og hann er hvorki heill n hlfur maur san hn d. Samband eirra er stormasamt, en einnig gamansamt, heillandi og fagurt. Flskvalaus st me mefylgjandi meinum: Vi hfum elskast og lka hatast. Stundum heila daga og g var helvti. g og vi bi. Enda alla t elskast me rslum og g vissi mig slastan allra manna. Einnig n v enginn tti slkar minningar sem engin or nu til. (23) a eru semsagt hjnin Mrur og Katla sem eru fyrirferarmest sgunni og hn er sg fr sjnarhli hagsmuna eirra.

Um stl Bjarna er margt a segja og flest afar gott. Hann er mergjaur, jafnvel kynngimagnaur kflum. Hr kemur eitt gott snishorn, r blupphafi XVI. kafla: Illgirnin. g get reifa henni og veit hvernig hn lyktar og hvernig hn er lgun. Lng og slepjuleg getur hn pota sr inn alla anga og skanka. Rammur er hennar sktaefur, efur hinna heimsku og forsjlu, hinna ftstru og berfttu, andi hennar er seigur eins og fljtandi hvelja. (73)

Orfri er fdma blbrigarkt og notkun ftra ora og oratiltkja blasir vi hverri su; gaman a sj mltki bor vi Til ess eru refirnir skornir og a kostar klof a ra rftum skynsamlega notu, en hfundur m jafnvel vara sig a ganga ekki of langt eim efnum. Og a einu leyti fer hann yfiir striki: Mrur notar (einstaka sinnum) ntmaleg or eins og sefaski, karnival, besta og trakteringar, og tt g telji fullkomlega liggja valdi hfundar a velja or sn, finnst mr a sama skapi rf lti egar auveldlega m finna or trrri texta fr 11. ld. Hva me egar Mrur btir puh og huh aftan vi ml sitt? Og eru a bara enda-hin sem g hnti ; mr vitanlega endar ekkert slensktor h-i og held g a etta hljti a vera rf enskuhrif.

Rtt er einnig a nefna a staarlsingar allar sgunni erueinkar sannfrandi; Bjarni Hararson virist ekkja hverja fu r sgusvii Njlu. Og vert er a nefna athyglisvera bkarkpu: Hlft andlit af bleygum, blskeggjuum og veurbrnum manni, sem vntanlega a tkna Mr. Og a er lka eitthva tknrnt vi a andliti allt kemur ekki ljs fyrr en lesandi brtur sundur innbrotna kpusuna. birtist Mrur allur, bygginn, hugull, gn sposkur og alvarlegur, en umfram allt mennskur.

Ml er a linni. Mrur eftir Bjarna Hararson er fjri snaggaraleg og mestmegnis afar vel stlu saga. Og til gti veri nnnur tlkun sgu Bjarna allri. Alkunna er a ori lygamrur er komi af nafni Marar Valgararsonar. Og kannski er Mrur Bjarna Hararsonar a ljga llu saman, sem hann segir, og stendur eftir a allt sem segir um Mr Njlu er rtt.



Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: orsteinn H. Gunnarsson

Feikna gur pistill og skemmtilegur. a lrir margt fornsgunum. Krar akkir.

orsteinn H. Gunnarsson, 23.7.2014 kl. 16:44

2 Smmynd: Helgi Inglfsson

akkir fyrir innliti og ummlin, orsteinn, en betra essum pistli er bkin s arna eftir Bjarna. Hann er, held g, hpi bestu stlista r rum rithfunda.

Helgi Inglfsson, 23.7.2014 kl. 16:53

3 identicon

Flottur ritdmur fr r, Helgi, sem g er vitaskuld alveg sammla :) g var blusett fyrir Njlu fyrsta bekk menntaskla og sr a lesa hana aldrei meir (slk voru hrif kennarans) en svo lenti g a kenna hana sjlf um nokkurra ra skei og er v okkalega vel lesin sgunni. Bjarni turnai mr einu kvldi og hr eftir lt g sguna allt rum augum. a eina sem mr finnst skorta na umfjllun er kynhneig Marar sem er listilega tengd vi ggjuna ... og varpar srstku ljsi lit hans Skarhni ... ea ekki ...

P.S. Sagnir herma a kpumynd s tekin Afganistan.

Harpa Hreinsdttir (IP-tala skr) 25.7.2014 kl. 21:48

4 identicon

tti a standa Skarphni ... g er haldin athyglisbresti, skrifblindu og lesblindu kvldin en jist svo sem ekkert tiltakanlega ess vegna.

Harpa Hreinsdttir (IP-tala skr) 25.7.2014 kl. 21:50

5 Smmynd: Helgi Inglfsson

Takk fyrir innliti og ummlin, Harpa. Varandi kynhneigina, Skarphin og ggjuna, ertu ljsrum lengra komin hugsun en g- g hef bara ekki ngu miki hugmyndaflug fyrir svona laga.En Mrur nefnir Skarphin svo oft"trll" -meinaru ekki a hann s haldinn trllahneig? Gti a veri gigantophilia frimli?

A vsurmar migljst a einum sta bkinninefni Mrur "ergi" sna, en a var svo srkennilegu samhengi a g hlt a a vri smvgileg villaar semtti a standa "ergelsi". Hm? g arf bersnilega a endurlesa ...

g hl upphtt a eftirskriftinni um Afganistan-myndina. g hafi alla t ljst tilfinnningunni a g kannaist vi kpumyndina, srlega augun. Og gerir mr samhengi ljst: etta er klrlega nfrndi stlkunnar sem prddi forsuna af National Geographic hr um ri!

Helgi Inglfsson, 25.7.2014 kl. 23:18

6 identicon

g viurkenni fslega a g hef ekki lesi bkina (Mr) en las handriti (sem greind alukona). Held samt a litlu hafi veri breytt og ergin s rugglega inni ;)

Egill Bjarnason Hararsonar tk forsumyndina. Egill er feikilega gur ljsmyndari, sem sj m Myndasu http://austurlandaegill.blog.is/blog/austurlandaegill/

Harpa Hreinsdttir (IP-tala skr) 26.7.2014 kl. 10:25

7 Smmynd: Helgi Inglfsson

a vildi g a g vri greindur alumaur, Harpa mn. En gf aldrei greiningu han fr, ekki einu sinni hj greiningardeild slandsbanka. Og ef svo yri, yri g sennilega greindur me ADH-DVD ...

Ljsmyndin af hinum afganska Meri er neitanlega mjg flott, en eitthva filteru, vntanlega. Og er ekkifornsgunum dsamlega sni haus og r glbalseraar me v a gera Mr afganskan? (Mr datt hug a skrifa avgang-skan upp freysku, svona samrmi vi allt sem implkerar, en htti vi.)

Helgi Inglfsson, 26.7.2014 kl. 22:34

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband