Minn maur, Mensalder

g les hraar en g skrifa. Sem endranr er g skrilljn bkum eftir bkabloggi og n sennilega aldrei a fjalla um allar skruddurnar, sem g hef plgt mig gegnum a undanfrnu. Eina skldsgu hef g nloki vi og finnst full sta a hrsa hstert. Umrdd bk er Mensalder eftir Bjarna Hararson.

Mensalder segir sgu fjarskylds ttflks Bjarna og srstaklega Mensalders Rabens Mensalderssonar (j, g hvi lka, egar g heyri etta nafn fyrst - er etta virkilega slenskt? spuri g). Sagan hefst rtt fyrir 1890 og spannar nkvmlega einn mannsaldur, sem er skemmtileg tilviljun me hlisjn af nafni titilpersnunnar. Sgusvii er a langmestu leyti heimasveitir flks vestanveru Rangringi, en teygir sig einnig til uppsslunnar, vestur yfir sslumrkin og jafnvel til Reykjavkur. Helstu karlhetjurnar eru eir fegar, Mensalder eldri, sem er fyrirferarmeiri fyrstu 100 blasurnar, uns hann drepst r skitusting, garnaflkju ea ru tskru innanmeini, og Mensalder yngri sem svii eftir a. Lykilpersna sgunnar er mske Manga gamla, „tveggja lna uppkreistingur", sem teygir litrka vina yfir 80% sgunnar, framan af sem matselja og lagskona Mensalders eldri, sem fstra Mensalders yngri. Gunna fr Hsum, „essi me brjstin", langtmaunnusta og san kona Mensa yngri, er lka fyrirferarmikil, einkum egar lur sguna. bakgrunni er san sgur misskrra persna, margra eftirminnilegra og sumra svo hugaverra a maur skai ess helst a r vru ekki dregnar alveg svo snggum drttum - r eru mske efni sem Bjarni treinir sr ara bk?

Stllinn er knappur og glsilegur, myndirnar jafnan sem gripnar lofti og settar fram sem leiftur, oft me drlegri blndu hlutlgra lsinga og huglgra hugleiinga persna. Umhverfi kviknar til lfsins - bastofan, torfkofarnir, fnaur, nttran ll, leiti, hvrf og engjar. berandi er orfri sem vsar til gamla bndasamflagsins - a kann a fla fr einhvern, sem ekki ekkir vel til ea nennir ekki a fletta upp orabk, en hfundur er vifangsefni snu trr og bur engar mlamilanir - lesandinn verur a teygja sig inn hans uppdigtaa heim, ekki fugt. Srlega er adunarvert hvernig Bjarni nr allegu mlfari sveitaflks gengins tma, hvort heldur samtlum ea hugsunum. Mensalder snir a ekki arf yfirdrifna dramatk ea mor hverri su til a skrifa fantaga bk; vert mti er a hi lgstemmda og hversdagslega, sem rur rkjum, dregi fram gegnum skondin ea sorgleg atvik r lfi aluflks. Flk fist, elst upp, verur kynroska, giftist, vinnur, sefur, borar, prjnar, les (ea fr lesi fyrir sig), veikist og deyr. J, ein naugun er bkinni - og harri vi urfalinga og niursetninga kemur fyrir, en grimmdin er aeins einn fltur mannlfsins og ekki a mikilsverasta. endanum skn gegnum sguna mannin, mildin og lfshamingjan. Samlfi bndaflks, samskipti kynja, umgengni manns vi nttru. g erfitt me a finna sambrilega bk vi Mensalder slenskri bkmenntaflru, en helst lt g hana lkjast a efni og gum Hraunflki Bjrns Th. Bjrnssonar, annarri feiknasterkri skldsgu um gamla samflagi, skrifari af svipari nmni, ekkingu og innsi.

Bkin Mensalder er lgstemmdur og launfyndinn oragaldur. Og ekki bara launfyndinn, vegna ess a hverri blasu brosti g t anna, en riju hverri su skellti g upp r. Oft fer saman bkinni djp speki kryddu kmni. M sem dmi nefna a tt kotbndinn Mensalder s svo ftkur a hann eigi ekki nokkurn skapaan hlut, er hann samt rkastur manna sinni sveit vegna ess a hinir bndurnir, lka eir „betri", eru skuldum vafnir upp fyrir haus eftir vlakaup. Hva me essa lsingu: „ hrossum eru r talin tnnum eirra en kerlingum sem engar hafa slkar munni eru rin teljandi lkt og keldurnar Holtunum." (187). tti mr strkostlega ora: „Bastofan var svo ltil a hn rmai frleitt meira en eina sgu senn." Tildragelsi Mensalders og Gunnu er lst kostulegan htt; hn er nokkrum rum eldri og skir hann vegavinnunni: „Sjlfur hafi hann bara einu sinni veri skotinn og a bara mjg lti. Hn ht lf og gekk me honum til spurninga. egar fermt var vantai hana og seinna frtti hann a daginn fyrr hefi hn drukkna Rang. Gunna var ekki eins og falleg og hn, en um a ddi ekki a fst fyrst lf var dau." Og stuttu sar hugsar Mensalder um Gunnu: „Kannski var hn ekki andlitsfr en hn var falleg egar hn hljp og falleg egar brjstin gengu upp og niur og s ofan hlsmli. var hn falleg." (126).

Manga gamla er, sem fyrr segir, ein hfupersna bkarinnar, brennimerkt grimmilegri ftkt r sku og stundum hr af sr og fruntaleg, en str anda, „tuldrandi gamlar vsudruslur" og sannfr um a gtemplarastkur su upprunnar helvti. Hn er fstra Mensa yngri og egar au tv, eftir greftrun Mensa eldra, bgslast heim a vetrarlagi svartamyrkri og slagviri, lpast hn ofan poll og skrkir: „Fturinn, a er einhver andskotans tbururinn sem btur hr ftinn mr, losau helvti af mr. Stkudjfull." ljs kemur a hn hefur flkt ftinn gaddavr, hrufla sig illa og sni ftinn, svo a Mensalder skellir fstru sinni baki og slammar hlkunni heim Ranakot, mean hn heldur sr me annarri hendi, en: „Hn bandai lausu hendinni t buskann og tuai um a gaddavr vri fundinn upp af andskotanum tlandinu til ess a rna slenska sauamenn vinnunni, holrfa hrekklausar kerlingar til daus og gera landi allt a einu helvti." (124). Enda fer stkan a lokum „til helvtis, ar sem hn heima" (195). Og egar Manga gamla prjnar heima Ranakoti, glymur svo sprotunum a eir segja sgu hennar r fyrnsku og er s eftirminnilegasta af seytjn daga sandstorminum.

tt g finni varla missm Mensalder sem skldsgu, vil g nefna a stundum fannst sgunrdinum mr gta dltillar sagnfrilegrar nkvmni. Mensalder er ekki alltaf fylgt trustu krnlgu, en oft gefnar vsbendingar um sgulega ekkt fyrirbri sem m tmasetja. Til dmis er brin, sem vg er um a leyti egar Litli-Mensi er sj ra, nokku augljslega jrsrbrin, sem kmi vel heim og saman vi rtt rtal, 1895. Nema hva eim tma hefi ekki veri vistaddur „rherra sem orti um brarvgsluna", heldur Mangi landshfingi. er v skeii sgunni, sem gerist um 1905 (t fr skrskotunum), tala um slenskan mann sem a hafa farist me togara - og eim tma er fyrsti togarinn rtt a koma til landsins. kringum 1909 (og jafnvel fyrr) er tala sgunni eins og skolli s fengisbann, en svo var ekki reynd fyrr en 1915. er Mensalder yngri kringum 1910 (af samhengi a ra) a leggja vegi og lendir strhttu, egar bll kemur brunandi a eim vegalagningarmnnum, einn dag. En eim tma var eingngu einn bll llu landinu, og s var norur Eyjafiri, ekktur sem Grundarbllinn, enda bi a senda Thomsens-drusluna r landi og riji bllinn kom ekki fyrr en 1913. Og jafnvel tt nr s fari okkur tma, allt til um 1930, var blaeign nr eingngu bundin vi ttbli vi sjvarsuna.

En allt er nldur sagnfringsins lttvgt fis og Bjarni Hararson hefur fullt skldaleyfi til a hlira efni svo a jni sgu hans betur. Jafnvel svo a geri ga sgu frbra. Enda er Mensalder bk sem g tla a byrja a lesa a nju komandi jlantt og njta til fullnustu, eins og konfektmola sem brnar munni.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: P.Valdimar Gujnsson

Afskaplega forvitnileg umsgn um bk svo ekki s n meira sagt...

P.Valdimar Gujnsson, 1.11.2012 kl. 22:38

2 identicon

Mr fannst str kostur vi bkina a hfundur heldur sig vi gamalt oralag. (Var a klra Skld eftir Einar Krason og er ekkert voalega stt vi mlfar og stl sem truflai mig miklu meira en fyrri tveimur bkunum Einars - essari trlgu.)

Og mr fannst Manga langeftirminnilegasta persnan! Bkin er allt eins um hana eins og um Mensa.

Harpa Hreinsdttir (IP-tala skr) 2.11.2012 kl. 17:08

3 Smmynd: Helgi Inglfsson

Harpa (aths. 2):

g vil n ekki gera lti r ljfmenninu Mensa, en s lgvaxna Manga er allt eins eftirminnileg, a er rtt. Hn er strbrotin rtt fyrir smina.

-----

Skld Einars Krasonar er sigtinu hj mr, nst eftir Mlara lafs Gunnarssonar. Finnst r ekki annars merkilegt a 750 r hafi enginn hugmynd um hfunda Njlu og Eglu - og nna eiga eir bir a vera fundnir!

Helgi Inglfsson, 3.11.2012 kl. 11:20

4 identicon

Kannski rtt a vara ig vi a Skldi finnast hfundar fleiri verka en essara tveggja ;)

Harpa Hreinsdttir (IP-tala skr) 3.11.2012 kl. 16:40

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband